ଭଗବଦ୍ ଗୀତା · Karma Sannyasa Yogaଅଧ୍ୟାୟ 5, ଶ୍ଳୋକ 29 (5.29)

ତିନୋଟି ବିଶେଷଣ:

1. ଭୋକ୍ତା — ସବୁ ଯଜ୍ଞ ଓ ତପ ତାଙ୍କ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହିଁ ପହଞ୍ଚେ (9.24 ahaṃ hi sarva-yajñānāṃ bhoktā)।
2. ସର୍ବଲୋକମହେଶ୍ୱର — ସମସ୍ତଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ।
3. ସୁହୃଦ — ସମସ୍ତଙ୍କ ନିଃସ୍ୱାର୍ଥ ବନ୍ଧୁ। ତୃତୀୟ ବିଶେଷଣ ପ୍ରଥମ ଦୁଇଟିର ଶକ୍ତିକୁ ପ୍ରେମରେ ବଦଳାଇଦିଏ।

ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟ। Evaṃ samāhita-cittena kiṃ vijñeyam — ସମାହିତ ଚିତ୍ତରେ କ'ଣ ଜାଣିବାକୁ ହେବ? ଉତ୍ତର: bhoktāraṃ yajña-tapasāṃ … kartṛ-rūpeṇa devatā-rūpeṇa ca — ଯଜ୍ଞ-ତପର ଭୋକ୍ତା, କର୍ତ୍ତାରୂପ ଓ ଦେବତାରୂପ ଦୁଇଥିରେ; suhṛdaṃ sarva-bhūtānāṃ … pratyupakāra-nirapekṣatayā upakāriṇam — ବଦଳର ଅପେକ୍ଷା ବିନା ଉପକାର କରୁଥିବା; sarva-bhūtānāṃ hṛdayeśayaṃ sarva-karma-phalādhyakṣaṃ sarva-pratyaya-sākṣiṇaṃ māṃ nārāyaṇaṃ jñātvā — ସମସ୍ତଙ୍କ ହୃଦୟରେ ସ୍ଥିତ, ସବୁ କର୍ମଫଳର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ, ସବୁ ଅନୁଭବର ସାକ୍ଷୀ, ମୋତେ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଜାଣି — śāntiṃ sarva-saṃsāroparatim — ସମସ୍ତ ସଂସାରର ନିବୃତ୍ତି ରୂପକ ଶାନ୍ତି ପାଏ।

ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ରାମାନୁଜ — କର୍ମଯୋଗ ସୁଖରେ। Karma-yoga-karaṇa eva sukham ṛcchati — କର୍ମଯୋଗ କରିବାରେ ହିଁ ସୁଖ ପାଏ। Sarva-loka-maheśvaraṃ sarveṣāṃ lokeśvarāṇām api īśvaram — ଲୋକମାନଙ୍କ ଈଶ୍ୱରଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଈଶ୍ୱର — taṃ īśvarāṇāṃ paramaṃ maheśvaram (Śvetāśvatara Up. 6.7)। ମୁଖ୍ୟ ତର୍କ: māṃ … sarva-suhṛdaṃ jñātvā mad-ārādhana-rūpaḥ karma-yoga iti sukhena tatra pravartate — ମୋତେ ସମସ୍ତଙ୍କ ସୁହୃଦ ବୋଲି ଜାଣି, "କର୍ମଯୋଗ ମୋର ଆରାଧନା" — ଏହି ଭାବରେ ସୁଖରେ ସେଥିରେ ଲାଗେ; କାରଣ suhṛdām ārādhanāya sarve pravartante — ବନ୍ଧୁଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ ତ ସମସ୍ତେ ଖୁସିରେ କାମ କରନ୍ତି।

ପାର୍ଥକ୍ୟ: ଶଙ୍କର — ଧ୍ୟାନରେ ଜାଣିବାର ବିଷୟ ନାରାୟଣ, ଫଳ ସଂସାରର ନିବୃତ୍ତି; ରାମାନୁଜ — ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସୁହୃଦ ବୋଲି ଜାଣିବା କର୍ମଯୋଗକୁ ସହଜ ଓ ଆନନ୍ଦମୟ କରେ (ରାମାନୁଜ 5.28ର ଶେଷରେ ଏହା ହିଁ କହିଥିଲେ: କର୍ମଯୋଗର suśakatā)।