ଅଧ୍ୟାୟ 5କର୍ମସନ୍ନ୍ଯାସୟୋଗଃKarma Sannyasa Yoga

ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନ ଓ ଉତ୍ତର (5.1–5.6)। ଅର୍ଜୁନ ପଚାରନ୍ତି — ଆପଣ କର୍ମସନ୍ନ୍ୟାସର ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶଂସା କରୁଛନ୍ତି ଓ ଯୋଗର ମଧ୍ୟ; ଏ ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟରୁ ଯାହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେହି ଗୋଟିଏ କୁହନ୍ତୁ (5.1)। କୃଷ୍ଣ: ଦୁହେଁ କଲ୍ୟାଣ ଦିଅନ୍ତି, କିନ୍ତୁ କର୍ମଯୋଗ କର୍ମସନ୍ନ୍ୟାସଠାରୁ ବିଶେଷ (5.2)। ଯିଏ ନା ଦ୍ୱେଷ କରେ, ନା କାମନା, ସେ ନିତ୍ୟସନ୍ନ୍ୟାସୀ (5.3)। ସାଂଖ୍ୟ ଓ ଯୋଗକୁ ଅଲଗା ବୋଲି ବାଳକମାନେ କହନ୍ତି, ପଣ୍ଡିତମାନେ ନୁହଁନ୍ତି (5.4–5.5)। ଯୋଗ ବିନା ସନ୍ନ୍ୟାସ କଠିନ; ଯୋଗଯୁକ୍ତ ମୁନି ଶୀଘ୍ର ବ୍ରହ୍ମ ପାଆନ୍ତି (5.6)।

କର୍ମ କରି ମଧ୍ୟ ଅଲିପ୍ତ (5.7–5.13)। ଯୋଗଯୁକ୍ତ, ବିଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା, ସବୁ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଆତ୍ମାକୁ ନିଜ ଆତ୍ମା ବୋଲି ଜାଣୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି କର୍ମ କରି ମଧ୍ୟ ଲିପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ (5.7)। ତତ୍ତ୍ୱବିତ୍ — "ମୁଁ କିଛି କରୁନାହିଁ" — ଦେଖୁଥିବା, ଶୁଣୁଥିବା, ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିବା ବେଳେ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ବିଷୟରେ ବର୍ତ୍ତୁଛନ୍ତି (5.8–5.9)। ବ୍ରହ୍ମଙ୍କୁ ଅର୍ପିତ କର୍ମ ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି (5.10); ଯୋଗୀ ଆତ୍ମଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ (5.11); ଯୁକ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତି ନୈଷ୍ଠିକୀ ଶାନ୍ତି ପାଏ, ଅଯୁକ୍ତ କାମନାରେ ବାନ୍ଧି ହୁଏ (5.12)। ମନରେ ସବୁ କର୍ମ ଛାଡ଼ି ଦେହୀ ନଅ ଦ୍ୱାରର ନଗରରେ ସୁଖରେ ରହେ (5.13)।

କର୍ତ୍ତୃତ୍ୱ ଓ ଅଜ୍ଞାନ (5.14–5.17)। ପ୍ରଭୁ କର୍ତ୍ତାପଣ, କର୍ମ ବା ଫଳସଂଯୋଗ ରଚନା କରନ୍ତି ନାହିଁ — ସ୍ୱଭାବ ଚଳାଏ (5.14); ବିଭୁ କାହାରି ପାପ-ପୁଣ୍ୟ ନିଅନ୍ତି ନାହିଁ; ଜ୍ଞାନ ଅଜ୍ଞାନରେ ଘୋଡ଼ା (5.15); ଯାହାଙ୍କ ଅଜ୍ଞାନ ନଷ୍ଟ ହେଲା, ସେମାନଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ପରମକୁ ଦେଖାଏ (5.16); ତଦ୍‌ବୁଦ୍ଧି, ତଦାତ୍ମା, ତନ୍ନିଷ୍ଠ, ତତ୍ପରାୟଣ — ଅପୁନରାବୃତ୍ତି (5.17)।

Sama-darśana (5.18–5.20)। ବିଦ୍ୟା-ବିନୟ ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗାଈ, ହାତୀ, କୁକୁର ଓ ଶ୍ୱପାକଠାରେ ପଣ୍ଡିତମାନେ ସମ ଦେଖନ୍ତି (5.18); ଯାହାଙ୍କ ମନ ସମତାରେ, ସେମାନେ ଏଠି ହିଁ ସଂସାର ଜିଣିଲେ — ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ସମ ବ୍ରହ୍ମ (5.19); ପ୍ରିୟ-ଅପ୍ରିୟରେ ସ୍ଥିର ବ୍ରହ୍ମବିତ୍ (5.20)।

ଭିତରର ସୁଖ (5.21–5.26)। ବାହ୍ୟ ସ୍ପର୍ଶରେ ଅନାସକ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତି ଭିତରେ ଅକ୍ଷୟ ସୁଖ ପାଏ (5.21); ସ୍ପର୍ଶଜନ୍ୟ ଭୋଗ ଦୁଃଖର ଯୋନି, ଆଦି-ଅନ୍ତ ଥିବା (5.22); ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କାମ-କ୍ରୋଧର ବେଗ ସହୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଯୁକ୍ତ ଓ ସୁଖୀ (5.23); antaḥ-sukha, antar-ārāma, antar-jyoti — ବ୍ରହ୍ମନିର୍ବାଣ (5.24); ସର୍ବଭୂତହିତରେ ରତ ଋଷି (5.25); କାମ-କ୍ରୋଧମୁକ୍ତ ଯତିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମନିର୍ବାଣ ଚାରିଆଡ଼େ (5.26)।

ଧ୍ୟାନର ସୂତ୍ର ଓ ଶେଷ (5.27–5.29)। ବିଷୟ ବାହାରେ, ଦୃଷ୍ଟି ଭ୍ରୂଲତା ମଝିରେ, ପ୍ରାଣ-ଅପାନ ସମ — ଇଚ୍ଛା-ଭୟ-କ୍ରୋଧରୁ ମୁକ୍ତ ମୁନି ସଦା ମୁକ୍ତ (5.27–5.28)। ମୋତେ ଯଜ୍ଞ-ତପର ଭୋକ୍ତା, ସବୁ ଲୋକର ମହେଶ୍ୱର ଓ ସବୁ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ସୁହୃଦ ବୋଲି ଜାଣି ଶାନ୍ତି (5.29)।