श्रीमद्भगवद्गीताShrimad Bhagavad Gita 📖 Flipbook mein padhein

Bhagavad Gita · Karma Sannyasa YogaAdhyaay 5, Shloka 29 (5.29)

Mool Sanskrit · श्रीभगवान्

भोक्तारं यज्ञतपसां सर्वलोकमहेश्वरम्
सुहृदं सर्वभूतानां ज्ञात्वा मां शान्तिमृच्छति
॥ 5.29 ॥

bhoktāraṃ yajñatapasāṃ sarvalokamaheśvaram
suhṛdaṃ sarvabhūtānāṃ jñātvā māṃ śāntimṛcchati

Anuvaad

"Mujhe yagyon aur tapon ka bhokta, sab lokon ka maheshwar, aur sab praaniyon ka suhrid jaan kar (manushya) shaanti paata hai."

Bhaavaarth

Teen visheshan:

  1. Bhokta — sab yagya aur tap usi tak pahunchte hain (9.24 ahaṃ hi sarva-yajñānāṃ bhoktā).
  2. Sarva-loka-maheshwar — sabka swaami.
  3. Suhrid — sabka nihsvaarth mitra. Teesra visheshan pehle do ki shakti ko prem mein badal deta hai.

Shankaracharya. Evaṃ samāhita-cittena kiṃ vijñeyam — samaahit chitt se kya jaanna hai? Uttar: bhoktāraṃ yajña-tapasāṃ … kartṛ-rūpeṇa devatā-rūpeṇa ca — yagya-tap ka bhokta, karta-roop aur devata-roop dono mein; suhṛdaṃ sarva-bhūtānāṃ … pratyupakāra-nirapekṣatayā upakāriṇam — badle ki apeksha bina upkaar karne wala; sarva-bhūtānāṃ hṛdayeśayaṃ sarva-karma-phalādhyakṣaṃ sarva-pratyaya-sākṣiṇaṃ māṃ nārāyaṇaṃ jñātvā — sab ke hriday mein sthit, sab karm-phalon ke adhyaksh, sab anubhavon ke saakshi, mujh Narayan ko jaan kar — śāntiṃ sarva-saṃsāroparatim — sab sansaar ki nivritti roopi shaanti paata hai.

Aacharya Ramanuja — karmayog sukh se. Karma-yoga-karaṇa eva sukham ṛcchati — karmayog karne mein hi sukh paata hai. Sarva-loka-maheśvaraṃ sarveṣāṃ lokeśvarāṇām api īśvaram — lokon ke ishwaron ke bhi Ishwar — taṃ īśvarāṇāṃ paramaṃ maheśvaram (Śvetāśvatara Up. 6.7). Mukhya tark: māṃ … sarva-suhṛdaṃ jñātvā mad-ārādhana-rūpaḥ karma-yoga iti sukhena tatra pravartate — mujhe sabka suhrid jaan kar, "karmayog meri aaraadhana hai" — is bhaav se sukh se usmein lagta hai; kyonki suhṛdām ārādhanāya sarve pravartante — mitra ki prasannata ke liye to sab khushi se kaam karte hain.

Antar: Shankara — dhyaan mein jaanne ka vishay Narayan, phal sansaar ki nivritti; Ramanuja — Ishwar ko suhrid jaanna karmayog ko aasaan aur aanandmay banaata hai (Ramanuja ne 5.28 ke ant mein yahi kaha tha: karmayog ki suśakatā).

📖 Flipbook mein padhein ✉ Sudhaar sujhaayein