ഭഗവദ്ഗീത · Karma Sannyasa Yogaഅദ്ധ്യായം 5, ശ്ലോകം 23 (5.23)

ശങ്കരാചാര്യർ — "മരണം വരെ വിശ്വസിക്കരുത്". prāk … śarīra-vimokṣaṇāt ā maraṇāt — മരണം വരെ; എന്തുകൊണ്ട്? Avaśyaṃbhāvi hi kāma-krodhodbhavo vegaḥ ananta-nimittavān hi saḥ iti yāvat maraṇaṃ tāvat na viśrambhaṇīyaḥ — കാമക്രോധങ്ങളുടെ വേഗം അനന്തമായ കാരണങ്ങളാൽ വരുന്നു, അതിനാൽ മരണം വരെ അതിനെ (ഇനി വരില്ല എന്ന്) വിശ്വസിക്കരുത്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മമായ വിവരണം:

• കാമം: iṣṭe viṣaye śrūyamāṇe smaryamāṇe vā anubhūte sukha-hetau yā gardhiḥ tṛṣṇā — അനുഭവിക്കുമ്പോഴോ കേൾക്കുമ്പോഴോ ഓർക്കുമ്പോഴോ സുഖകാരണമായ വിഷയത്തോടുള്ള ആർത്തി.
• ക്രോധം: pratikūleṣu duḥkha-hetuṣu … yo dveṣaḥ — പ്രതികൂലവും ദുഃഖകാരണവുമായവയോടുള്ള ദ്വേഷം.
• ശരീരലക്ഷണങ്ങൾ: കാമത്തിന്റെ വേഗം — romāñcana-prahṛṣṭa-netra-vadanādi-liṅgaḥ (രോമാഞ്ചം, തിളങ്ങുന്ന കണ്ണുകൾ, വിടർന്ന മുഖം); ക്രോധത്തിന്റെ വേഗം — gātra-prakampa-prasveda-saṃdaṣṭoṣṭha-puṭa-rakta-netrādi-liṅgaḥ (വിറയ്ക്കുന്ന ശരീരം, വിയർപ്പ്, കടിച്ചുപിടിച്ച ചുണ്ടുകൾ, ചുവന്ന കണ്ണുകൾ).

ആചാര്യ രാമാനുജൻ. Śarīra-vimokṣaṇāt prāg iha eva sādhanānuṣṭhāna-daśāyām eva ātmānubhava-prītyā kāma-krodhodbhavaṃ vegaṃ soḍhuṃ niroddhuṃ yaḥ śaknoti — സാധനയുടെ അവസ്ഥയിൽത്തന്നെ, ആത്മാനുഭവത്തോടുള്ള പ്രീതിയാൽ, ആവേഗത്തെ തടയാൻ കഴിയുന്നവൻ; sa yuktaḥ ātmānubhavāya arhaḥ — അവൻ ആത്മാനുഭവത്തിന് അർഹനാണ്; മരണശേഷം ātmānubhava-sukhaḥ saṃpatsyate.

വ്യത്യാസം: ശങ്കരൻ — ജീവിതകാലം മുഴുവനുമുള്ള ജാഗ്രത (ശത്രു എപ്പോൾ വേണമെങ്കിലും തിരിച്ചുവരാം); രാമാനുജൻ — ആത്മാനുഭവത്തോടുള്ള പ്രീതിതന്നെയാണ് ആവേഗത്തെ തടയാനുള്ള ശക്തി.