భగవద్గీత · Karma Sannyasa Yogaఅధ్యాయం 5, శ్లోకం 23 (5.23)
మూల సంస్కృతం · శ్రీభగవాన్
శక్నోతీహైవ యః సోఢుం ప్రాక్ శరీరవిమోక్షణాత్
కామక్రోధోద్భవం వేగం స యుక్తః స సుఖీ నరః
॥ 5.23 ॥
śaknotīhaiva yaḥ soḍhuṃ prāk śarīravimokṣaṇāt
kāmakrodhodbhavaṃ vegaṃ sa yuktaḥ sa sukhī naraḥ
అనువాదం
"ఇక్కడే, శరీరం విడిచిపోకముందే, కామక్రోధాల నుండి పుట్టే ఆవేగాన్ని నిభాయించుకోగలవాడే — యోగి, అతడే సుఖి అయిన మనిషి."
భావార్థం
శంకరాచార్యులు — "మరణం వరకు నమ్మవద్దు". prāk … śarīra-vimokṣaṇāt ā maraṇāt — మరణం వరకు; ఎందుకు? Avaśyaṃbhāvi hi kāma-krodhodbhavo vegaḥ ananta-nimittavān hi saḥ iti yāvat maraṇaṃ tāvat na viśrambhaṇīyaḥ — కామక్రోధాల వేగం అనంతమైన కారణాల వల్ల వస్తుంది, కాబట్టి మరణం వరకు దానిని (ఇక రాదని) నమ్మవద్దు. వారి సూక్ష్మ వర్ణన:
- కామం: iṣṭe viṣaye śrūyamāṇe smaryamāṇe vā anubhūte sukha-hetau yā gardhiḥ tṛṣṇā — అనుభవించినప్పుడు, విన్నప్పుడు లేదా గుర్తుకు వచ్చినప్పుడు సుఖకారణమైన విషయం పట్ల ఆరాటం.
- క్రోధం: pratikūleṣu duḥkha-hetuṣu … yo dveṣaḥ — ప్రతికూలమైన, దుఃఖకారణమైన వాటి పట్ల ద్వేషం.
- శరీర లక్షణాలు: కామ వేగం — romāñcana-prahṛṣṭa-netra-vadanādi-liṅgaḥ (రోమాంచం, మెరిసే కళ్ళు, వికసించిన ముఖం); క్రోధ వేగం — gātra-prakampa-prasveda-saṃdaṣṭoṣṭha-puṭa-rakta-netrādi-liṅgaḥ (వణికే శరీరం, చెమట, కొరికిన పెదవులు, ఎర్రని కళ్ళు).
ఆచార్య రామానుజులు. Śarīra-vimokṣaṇāt prāg iha eva sādhanānuṣṭhāna-daśāyām eva ātmānubhava-prītyā kāma-krodhodbhavaṃ vegaṃ soḍhuṃ niroddhuṃ yaḥ śaknoti — సాధనావస్థలోనే, ఆత్మానుభవం పట్ల ప్రేమతో, ఆవేగాన్ని ఆపగలిగినవాడు; sa yuktaḥ ātmānubhavāya arhaḥ — అతడు ఆత్మానుభవానికి అర్హుడు; మరణం తరువాత ātmānubhava-sukhaḥ saṃpatsyate.
భేదం: శంకరులు — జీవితాంతం జాగరూకత (శత్రువు ఎప్పుడైనా తిరిగి రావచ్చు); రామానుజులు — ఆత్మానుభవం పట్ల ప్రేమే ఆవేగాన్ని ఆపే శక్తి.
AI-assisted draft translation — under review.