Bhagavad Gita · Karma Sannyasa YogaAdhyaay 5, Shloka 23 (5.23)
Mool Sanskrit · श्रीभगवान्
शक्नोतीहैव यः सोढुं प्राक् शरीरविमोक्षणात्
कामक्रोधोद्भवं वेगं स युक्तः स सुखी नरः
॥ 5.23 ॥
śaknotīhaiva yaḥ soḍhuṃ prāk śarīravimokṣaṇāt
kāmakrodhodbhavaṃ vegaṃ sa yuktaḥ sa sukhī naraḥ
Anuvaad
"Jo yahin, shareer chhootne se pehle, kaam aur krodh se uthne wale aaveg ko sambhaal leta hai — wahi yogi hai, wahi sukhi manushya hai."
Bhaavaarth
Shankaracharya — "mrityu tak vishvaas mat karo". prāk … śarīra-vimokṣaṇāt ā maraṇāt — mrityu tak; kyon? Avaśyaṃbhāvi hi kāma-krodhodbhavo vegaḥ ananta-nimittavān hi saḥ iti yāvat maraṇaṃ tāvat na viśrambhaṇīyaḥ — kaam-krodh ka veg anant kaaranon se aata hai, isliye mrityu tak uspar bharosa (ki ab nahin aayega) mat karo. Unka sookshm varnan:
- Kaam: iṣṭe viṣaye śrūyamāṇe smaryamāṇe vā anubhūte sukha-hetau yā gardhiḥ tṛṣṇā — anubhav, sunne ya yaad aane par sukh-kaaran vishay ki lalak.
- Krodh: pratikūleṣu duḥkha-hetuṣu … yo dveṣaḥ — pratikool, dukh-kaaran cheezon ke prati dvesh.
- Shareer ke lakshan: kaam ka veg — romāñcana-prahṛṣṭa-netra-vadanādi-liṅgaḥ (romaanch, chamakti aankhen, khila chehra); krodh ka veg — gātra-prakampa-prasveda-saṃdaṣṭoṣṭha-puṭa-rakta-netrādi-liṅgaḥ (kaanpta shareer, paseena, kaate hue honth, laal aankhen).
Aacharya Ramanuja. Śarīra-vimokṣaṇāt prāg iha eva sādhanānuṣṭhāna-daśāyām eva ātmānubhava-prītyā kāma-krodhodbhavaṃ vegaṃ soḍhuṃ niroddhuṃ yaḥ śaknoti — saadhna ki avastha mein hi, aatma-anubhav ke prem se, aaveg ko rok sake; sa yuktaḥ ātmānubhavāya arhaḥ — woh aatma-anubhav ke yogya hai; mrityu ke baad ātmānubhava-sukhaḥ saṃpatsyate.
Antar: Shankara — jeevan bhar ki jaagrukta (dushman kabhi bhi lautega); Ramanuja — aatma-anubhav ka prem hi aaveg ko rokne ki shakti hai.