Bhagavad Gita · Karma Sannyasa YogaAdhyaay 5, Shloka 8 (5.8)
Mool Sanskrit · श्रीभगवान्
नैव किञ्चित् करोमीति युक्तो मन्येत तत्त्ववित्
पश्यञ्शृण्वन् स्पृशञ्जिघ्रन्नश्नन् गच्छन् स्वपन् श्वसन्
॥ 5.8 ॥
naiva kiñcit karomīti yukto manyeta tattvavit
paśyañśṛṇvan spṛśañjighrannaśnan gacchan svapan śvasan
Anuvaad
"Tattva ko jaanne wala yogi — dekhte, sunte, chhoote, soonghte, khaate, chalte, sote, saans lete hue bhi — 'main kuchh bhi nahin karta' aisa maane." (Vaakya 5.9 mein poora hota hai: "…kyonki indriyaan apne vishayon mein bartti hain.")
Bhaavaarth
Jeevan ki har kriya. Paanch gyaan-indriyon ki kriyaayein (dekhna, sunna, chhoona, soonghna, khaana/chakhna), aur chalna, sona, saans lena — sab mein "main nahin karta".
Shankaracharya: yuktaḥ samāhitaḥ san manyeta cintayet tattvavit — ātmano yāthātmyaṃ tattvaṃ vetti — samaahit hokar aatma ke yathaarth tattva ko jaanne wala aisa chintan kare. Aur nishkarsh: yasya evaṃ tattva-vidaḥ sarva-kārya-karaṇa-ceṣṭāsu karmasu akarmaiva paśyataḥ … tasya sarva-karma-saṃnyāse eva adhikāraḥ — jo sab kriyaaon mein akarm dekhta hai, uska adhikaar sarva-karma-sannyaas mein hai — kyonki na hi mṛgatṛṣṇikāyām udaka-buddhyā … udakābhāva-jñāne 'pi tatraiva pāna-prayojanāya pravartate — mrig-trishna mein paani samajh kar daudne wala, paani ke na hone ka gyaan hone par bhi wahaan peene nahin jaata.
Aacharya Ramanuja (5.8–5.9): aatma-tattva-gyaani, śrotrādīni jñānendriyāṇi vāg-ādīni karmendriyāṇi prāṇāś ca svasya viṣayeṣu vartante iti dhārayan — gyaan-indriyaan, karm-indriyaan aur praan apne vishayon mein barat rahe hain, aisa dhaaran karte hue, na ahaṃ kiñcit karomi iti manyeta — maane. Arthaat: jñānaika-svabhāvasya mama karma-mūlendriya-prāṇa-sambandha-kṛtam īdṛśaṃ kartṛtvaṃ na svarūpa-prayuktam — main gyaan-svabhaav hoon; yeh kartritva karm-moolak indriya-praan ke sambandh se hai, mere svaroop se nahin.