Bhagavad Gita · Karma Sannyasa YogaAdhyaay 5, Shloka 9 (5.9)
Mool Sanskrit · श्रीभगवान्
प्रलपन् विसृजन् गृह्णन्नुन्मिषन् निमिषन्नपि
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेषु वर्तन्त इति धारयन्
॥ 5.9 ॥
pralapan visṛjan gṛhṇannunmiṣan nimiṣannapi
indriyāṇīndriyārtheṣu vartanta iti dhārayan
Anuvaad
"(5.8 ka vaakya poora:) Bolte, tyaagte, grahan karte, aankh kholte aur moondte hue bhi — 'indriyaan apne vishayon mein barat rahi hain' — aisa dhaaran karte hue (woh maane ki main kuchh nahin karta)."
Bhaavaarth
Karm-indriyon ki kriyaayein bhi. Bolna (vaani), tyaagna (malotsarg), grahan (haath), aankh kholna-moondna (praan/vaayu ki kriya) — 5.8 ki gyaan-indriyon ke saath ab karm-indriyaan aur sookshm sharirik kriyaayein bhi.
"Dhārayan" — dhaaran karna. Sirf ek baar jaan lena nahin; is samajh ko lagaataar thaame rakhna.
Tika: Shankaracharya ki tika 5.8–5.9 sanyukt hai (dekhein 5.8). Shankara ke anusaar yeh tattvavit ki drishti hai, jiska adhikaar sarva-karma-sannyaas mein hai; aur jo tattvavit nahin, karm-yoga mein lagaa hai, uske liye agla shloka (5.10) hai — yas tu punaḥ atattvavit pravṛttaś ca karma-yoge. Aacharya Ramanuja ki 5.8–5.9 tika bhi ek hi hai: indriyaan aur praan apne vishayon mein bartte hain — yeh dhaaran karte hue "main kuchh nahin karta" — kyonki kartritva aatma ke svaroop se nahin, indriya-praan ke sambandh se hai.