भगवद्गीता · Karma Sannyasa Yogaअध्याय 5, श्लोक 9 (5.9)
मूळ संस्कृत · श्रीभगवान्
प्रलपन् विसृजन् गृह्णन्नुन्मिषन् निमिषन्नपि
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेषु वर्तन्त इति धारयन्
॥ 5.9 ॥
pralapan visṛjan gṛhṇannunmiṣan nimiṣannapi
indriyāṇīndriyārtheṣu vartanta iti dhārayan
अनुवाद
"(5.8 चे वाक्य पूर्ण:) बोलताना, त्याग करताना, ग्रहण करताना, डोळे उघडताना आणि मिटतानाही — 'इंद्रिये आपापल्या विषयांमध्ये वावरत आहेत' — असे धारण करत (त्याने मानावे की मी काहीच करत नाही)."
भावार्थ
कर्मेंद्रियांच्या क्रियाही. बोलणे (वाणी), त्याग करणे (मलोत्सर्ग), ग्रहण (हात), डोळे उघडणे-मिटणे (प्राण/वायूची क्रिया) — 5.8 मधील ज्ञानेंद्रियांसोबत आता कर्मेंद्रिये आणि सूक्ष्म शारीरिक क्रियाही.
"Dhārayan" — धारण करणे. केवळ एकदा जाणून घेणे नव्हे; ही समज सतत धरून ठेवणे.
टीका: शंकराचार्यांची टीका 5.8–5.9 एकत्रित आहे (पाहा 5.8). शंकरांच्या मते ही tattvavit ची दृष्टी आहे, ज्याचा अधिकार सर्व-कर्म-संन्यासात आहे; आणि जो तत्त्ववेत्ता नाही, कर्म-योगात गुंतलेला आहे, त्याच्यासाठी पुढचा श्लोक (5.10) आहे — yas tu punaḥ atattvavit pravṛttaś ca karma-yoge. आचार्य रामानुजांची 5.8–5.9 टीकाही एकच आहे: इंद्रिये आणि प्राण आपापल्या विषयांमध्ये वावरतात — हे धारण करत "मी काहीच करत नाही" — कारण कर्तृत्व आत्म्याच्या स्वरूपामुळे नव्हे, इंद्रिये-प्राण यांच्या संबंधामुळे आहे.
AI-assisted draft translation — under review.