Bhagavad Gita · Dhyana Yoga (Atma-samyama Yoga)Adhyaay 6, Shloka 16 (6.16)
Mool Sanskrit · श्रीभगवान्
नात्यश्नतस्तु योगोऽस्ति न चैकान्तमनश्नतः
न चाति स्वप्नशीलस्य जाग्रतो नैव चार्जुन
॥ 6.16 ॥
nātyaśnatastu yogo'sti na caikāntamanaśnataḥ
na cāti svapnaśīlasya jāgrato naiva cārjuna
Anuvaad
"He Arjun, yog na bahut khaane wale ka siddh hota hai, na bilkul na khaane wale ka; na bahut sone wale ka, na (bahut) jaagne wale ka."
Bhaavaarth
Do "ati" — dono baadha. Bahut khaana aur bilkul na khaana; bahut sona aur bahut jaagna.
Shankaracharya — "apna maap". Ātma-saṃmitam anna-parimāṇam atītya aśnataḥ — apne liye uchit maap se zyada khaane wala; aur na ca ekāntam anaśnataḥ — bilkul na khaane wala. Pramaan ke roop mein ek shruti-vaakya (Shatapatha): yad u ha vā ātma-saṃmitam annaṃ tad avati tan na hinasti, yad bhūyo hinasti tad, yat kanīyo'nnaṃ na tad avati — apne maap ka ann raksha karta hai, haani nahin karta; zyada haani karta hai; kam raksha nahin karta. Vikalp: yogashastra ka maap — … sa-vyañjanānnasya tṛtīyam udakasya ca, vāyoḥ saṃcaraṇārthaṃ tu caturtham avaśeṣayet — (pet ke chaar bhaag maan kar) do bhaag vyanjan-sahit bhojan, teesra paani, aur chautha hawa ke sanchaar ke liye khaali.
Aacharya Ramanuja. Atyaśanānaśane yoga-virodhinī — ati-bhojan aur anshan dono yog-virodhi; ativihāra-avihārau ca — bahut ghoomna aur bilkul na ghoomna; atimātra-svapna-jāgarye — ati-neend aur ati-jaagran; atyāyāsānāyāsau — bahut mehnat aur bilkul mehnat na karna.