Bhagavad Gita · Dhyana Yoga (Atma-samyama Yoga)Adhyaay 6, Shloka 24 (6.24)
Mool Sanskrit · श्रीभगवान्
सङ्कल्पप्रभवान् कामांस्त्यक्त्वा सर्वानशेषतः
मनसैवेन्द्रियग्रामं विनियम्य समन्ततः
॥ 6.24 ॥
saṅkalpaprabhavān kāmāṃstyaktvā sarvānaśeṣataḥ
manasaivendriyagrāmaṃ viniyamya samantataḥ
Anuvaad
"Sankalp se paida hone wali sab kaamnaaon ko poori tarah chhod kar, aur man se hi indriyon ke samooh ko sab or se rok kar — (6.25 se jaari)"
Bhaavaarth
Shankaracharya. Saṃkalpaḥ prabhavaḥ yeṣāṃ kāmānāṃ — jinka janm sankalp se; unhe aśeṣataḥ nirlepena — bina lep (bina shesh) ke chhod kar; manasaiva viveka-yuktena indriya-grāmaṃ … viniyamya — vivek-yukt man se indriya-samooh ko roke.
Aacharya Ramanuja — do tarah ki kaamna (6.24–6.25 sanyukt). Sparśa-jāḥ saṅkalpa-jāś ceti dvividhāḥ kāmāḥ — kaamnaayein do tarah: sparśa-jāḥ śītoṣṇādayaḥ — sparsh se (sardi-garmi aadi); saṅkalpa-jāḥ putra-pautra-kṣetrādayaḥ — kalpana se (putra, pautra, khet aadi). Saṅkalpa-prabhavāḥ svarūpeṇa eva tyaktuṃ śakyāḥ — kalpana-janit kaamnaayein poori tarah chhodi ja sakti hain; par sparśa-jeṣu avarjanīyeṣu tan-nimitta-harṣodvegau tyaktvā — sparsh-janit to tal nahin sakte (sardi lagegi hi), unke kaaran hone wale harsh-udveg ko chhodo.
Ramanuja ka vyaavahaarik bhed bahut sahaayak hai: kuchh anubhav avashyambhavi hain — unhe nahin, unki pratikriya ko chhodna hai.