श्रीमद्भगवद्गीताShrimad Bhagavad Gita 📖 Flipbook mein padhein

Bhagavad Gita · Dhyana Yoga (Atma-samyama Yoga)Adhyaay 6, Shloka 3 (6.3)

Mool Sanskrit · श्रीभगवान्

आरुरुक्षोर्मुनेर्योगं कर्म कारणमुच्यते
योगारूढस्य तस्यैव शमः कारणमुच्यते
॥ 6.3 ॥

ārurukṣormuneryogaṃ karma kāraṇamucyate
yogārūḍhasya tasyaiva śamaḥ kāraṇamucyate

Anuvaad

"Jo muni yog par chadhna chaahta hai, uske liye karm saadhan kaha gaya hai; aur yog par chadh chuke usi (muni) ke liye shaanti (śama) saadhan kahi gayi hai."

Bhaavaarth

Seedhi ka chitra. Ārurukṣu — jo ghode ya pahaad par chadhna chaahta hai; ārūḍha — jo chadh chuka. Dono ka saadhan alag.

Shankaracharya. Ārurukṣoḥ … dhyāna-yoge avasthātum aśaktasya — jo abhi dhyaan-yog mein tik nahin sakta; muneḥ karma-phala-saṃnyāsinaḥ — phal-tyaagi muni; uske liye karma kāraṇaṃ sādhanam. Chadh chuke ke liye śamaḥ upaśamaḥ sarva-karmabhyo nivṛttiḥ — sab karmon se nivritti hi saadhan; yāvad yāvat karmabhyaḥ uparamate tāvat tāvat … cittaṃ samādhīyate — jitna-jitna karm se upraam hota hai, utna-utna chitt samaahit hota hai. Pramaan ke roop mein Mahabharata (Śānti 175.37): … tatas tataś coparamaḥ kriyābhyaḥ.

Aacharya Ramanuja. Yogam ātmāvalokanaṃ prāptum icchoḥ mumukṣoḥ karma-yoga eva kāraṇam — aatma-darshan roopi yog chaahne wale mumukshu ke liye karm-yog hi kaaran; yogārūḍhasya pratiṣṭhita-yogasya eva śamaḥ karma-nivṛttiḥ kāraṇam. Aur mukhya nishkarsh: yāvad ātmāvalokana-rūpa-mokṣa-prāptiḥ tāvat karma kāryam — jab tak aatma-darshan roopi moksh na mile, tab tak karm karna hai.

Antar: Dono "chadhne ke liye karm, chadhne ke baad śama" maante hain. Zor alag: Shankara — śama = sarva-karma-nivritti (sannyaas ki disha); Ramanuja — jab tak lakshya na mile, karm chalta rahe.

📖 Flipbook mein padhein ✉ Sudhaar sujhaayein