Bhagavad Gita · Dhyana Yoga (Atma-samyama Yoga)Adhyaay 6, Shloka 32 (6.32)
Mool Sanskrit · श्रीभगवान्
आत्मौपम्येन सर्वत्र समं पश्यति योऽर्जुन
सुखं वा यदि वा दुःखं स योगी परमो मतः
॥ 6.32 ॥
ātmaupamyena sarvatra samaṃ paśyati yo'rjuna
sukhaṃ vā yadi vā duḥkhaṃ sa yogī paramo mataḥ
Anuvaad
"He Arjun, jo apne jaisa maan kar sab praaniyon ke sukh aur dukh ko ek jaisa dekhta hai, woh yogi sarvashreshth maana gaya hai."
Bhaavaarth
Shankaracharya — ahinsa. Ātmaupamyena … yathā mama sukham iṣṭaṃ tathā sarva-prāṇināṃ sukham anukūlam … yac ca duḥkhaṃ mama pratikūlam aniṣṭaṃ yathā tathā sarva-prāṇināṃ duḥkham — jaise mujhe sukh priya hai, waise sab praaniyon ko; jaise mujhe dukh apriya, waise sabko; isliye na kasyacit pratikūlam ācarati ahiṃsaka ity arthaḥ — kisi ke prati pratikool aacharan nahin karta — ahinsak. Aisa ahiṃsakaḥ samyag-darśana-niṣṭhaḥ … sarva-yoginām madhye paramah — sab yogiyon mein shreshth.
Aacharya Ramanuja — chauthi, antim avastha. Ātmanaś ca anyeṣāṃ ca ātmanām asaṃkucita-jñānaikākāratayā aupamyena — apni aur doosron ki aatma ki gyaan-ek-aakaarta ki samaanta se; putra-janmādi-rūpaṃ sukhaṃ tan-maraṇādi-rūpaṃ ca duḥkham asambandha-sāmyāt samaṃ yaḥ paśyati — putra-janm jaisa sukh aur putra-mrityu jaisa dukh — dono aatma se asambaddh hone mein samaan; para-putra-janma-maraṇādi-samaṃ sva-putra-janma-maraṇādikaṃ yaḥ paśyati — jo apne putra ke janm-mrityu ko paraaye putra ke janm-mrityu ke samaan dekhta hai; sa yogī parama-yoga-kāṣṭhāṃ gataḥ — woh yog ki param seema par hai.
Antar (gehra): Shankara — doosre ke dukh ko apne jaisa (sahaanubhooti → ahinsa); Ramanuja — apne sukh-dukh ko doosre jaisa (anaasakti: aatma dono se asambaddh). Ek doosron ko apne paas laata hai, ek apne ko doosron jaisa door rakhta hai. Dono saath padhe jaane yogya hain.