श्रीमद्भगवद्गीताShrimad Bhagavad Gita 📖 Flipbook mein padhein

Bhagavad Gita · Dhyana Yoga (Atma-samyama Yoga)Adhyaay 6, Shloka 34 (6.34)

Mool Sanskrit · अर्जुनः

चञ्चलं हि मनः कृष्ण प्रमाथि बलवद् दृढम्
तस्याहं निग्रहं मन्ये वायोरिव सुदुष्करम्
॥ 6.34 ॥

cañcalaṃ hi manaḥ kṛṣṇa pramāthi balavad dṛḍham
tasyāhaṃ nigrahaṃ manye vāyoriva suduṣkaram

Anuvaad

"Kyonki he Krishna, man chanchal hai, jhakjhor dene wala, balwaan aur ziddi hai; use vash mein karna main hawa ko pakadne jaisa atyant kathin maanta hoon."

Bhaavaarth

Chaar visheshan — man ka imaandaar chitra.

Shankaracharya. Pehle "Kṛṣṇa" ka arth: kṛṣyateḥ vilekhanārthasya rūpam, bhakta-jana-pāpādi-doṣākarṣaṇāt kṛṣṇaḥ — "kṛṣ" (kheenchna/khurachna) dhaatu se; bhakton ke paap aadi dosh kheench lene se "Krishna". Man: pramāthi ca pramathana-śīlam pramathnāti śarīram indriyāṇi ca vikṣipat sat para-vaśīkaroti — shareer aur indriyon ko jhakjhor kar paraadheen kar deta hai; balavat … na kenacit niyantuṃ śakyam; dṛḍhaṃ tantu-nāgavat acchedyam — "tantu-naag" (ek jal-jantu/kathor rassi jaisa) ki tarah na kat-ne wala; vāyor iva … tato'pi duṣkaraṃ manye — hawa se bhi kathin.

Aacharya Ramanuja. Anavaratābhyasta-viṣayeṣu api svata eva cañcalam — jin vishayon ka lagaataar abhyaas hai, unme bhi man apne-aap chanchal hai; puruṣaṃ balāt pramathya dṛḍham anyatra carati — vyakti ko zabardasti jhakjhor kar kahin aur chala jaata hai; to tad-viparītākāra ātmani sthāpayituṃ — usse bilkul vipreet aatma mein tikaana pratikūla-gateḥ mahā-vātasya vyajanādinā iva suduṣkaram — ulti disha mein chalti aandhi ko pankhe se rokne jaisa kathin. Mano-nigrahopāyo vaktavya ity abhiprāyaḥ — Arjuna ka abhipraay: man rokne ka upaay bataiye.

📖 Flipbook mein padhein ✉ Sudhaar sujhaayein