Bhagavad Gita · Dhyana Yoga (Atma-samyama Yoga)Adhyaay 6, Shloka 35 (6.35)
Mool Sanskrit · श्रीभगवान्
श्रीभगवानुवाच
असंशयं महाबाहो मनो दुर्निग्रहं चलम्
अभ्यासेन तु कौन्तेय वैराग्येण च गृह्यते
॥ 6.35 ॥
asaṃśayaṃ mahābāho mano durnigrahaṃ calam
abhyāsena tu kaunteya vairāgyeṇa ca gṛhyate
Anuvaad
"Shri Bhagavan bole: He mahaabaahu, nissandeh man chanchal hai aur use rokna kathin hai; parantu he Kaunteya, abhyaas aur vairaagya se woh vash mein aata hai."
Bhaavaarth
Pehle sahmati. Krishna "nahin, man to aasaan hai" nahin kehte. Asaṃśayam — tum sahi ho. Achchhe shikshak ki pehchaan.
Shankaracharya — paribhashaayein.
- Abhyāso nāma citta-bhūmau kasyāṃcit samāna-pratyayāvṛttiḥ cittasya — abhyaas = chitt ki kisi ek bhoomi (vishay) mein ek jaise vichaar ki baar-baar aavritti.
- Vairāgyaṃ nāma dṛṣṭādṛṣṭeṣṭa-bhogeṣu doṣa-darśanābhyāsāt vaitṛṣṇyam — vairaagya = is lok aur parlok ke priya bhogon mein dosh dekhne ke abhyaas se trishna ka mit jaana.
- Tena ca vairāgyeṇa gṛhyate vikṣepa-rūpaḥ pracāraḥ cittasya — vairaagya se chitt ka bhatkaav pakda jaata hai.
Aacharya Ramanuja — kheench aur dhakka. Ātmano guṇākaratvābhyāsa-janitābhimukhyena — aatma gunon ki khaan hai, is abhyaas se paida hua aatma ki or jhukaav (kheench); ātma-vyatirikteṣu viṣayeṣu api doṣākaratva-darśana-janita-vaitṛṣṇyena ca — aatma se alag vishayon mein doshon ki khaan dekhne se paida hui vitrishna (dhakka); kathañcid gṛhyate — kisi tarah vash mein aata hai.
Antar: Shankara ka abhyaas — ek vichaar ki aavritti (vidhi); Ramanuja ka abhyaas — aatma ke gunon ka chintan (prem). Ramanuja ka kathañcit ("kisi tarah") — imaandaar: aasaan nahin, par sambhav.