श्रीमद्भगवद्गीताShrimad Bhagavad Gita 📖 Flipbook mein padhein

Bhagavad Gita · Dhyana Yoga (Atma-samyama Yoga)Adhyaay 6, Shloka 36 (6.36)

Mool Sanskrit · श्रीभगवान्

असंयतात्मना योगो दुष्प्राप इति मे मतिः
वश्यात्मना तु यतता शक्योऽवाप्तुमुपायतः
॥ 6.36 ॥

asaṃyatātmanā yogo duṣprāpa iti me matiḥ
vaśyātmanā tu yatatā śakyo'vāptumupāyataḥ

Anuvaad

"Jisne man vash mein nahin kiya, use yog milna kathin hai — yeh meri raay hai; parantu jisne man vash mein kiya aur jo prayatn karta rehta hai, use sahi upaay se yog mil sakta hai."

Bhaavaarth

Shankaracharya. Abhyāsa-vairāgyābhyām asaṃyataḥ ātmā antaḥkaraṇaṃ yasya — abhyaas-vairaagya se jiska man sanyat nahin; vaśyātmanā … yatatā bhūyo'pi prayatnaṃ kurvatā — vash-man wala, phir-phir prayatn karne wala; upāyataḥ yathoktād upāyāt — upar kahe upaay se. Phir Arjuna ki shanka ka kaaran: jisne yog ke liye is-lok parlok ke karm chhode, aur samyak-darshan bhi nahin mila, aur maraṇa-kāle calita-cittaḥ — mrityu ke samay chitt bhatak gaya — uska kya?

Aacharya Ramanuja — upaay = karm-yog. Asaṃyatātmanā ajita-manasā mahatā api balena yogo duṣprāpa eva — ajit man wale ko bahut bal se bhi yog kathin; upāyatas tu vaśyātmanā pūrvoktena mad-ārādhana-rūpeṇa antargata-jñānena karmaṇā jita-manasā yatamānena — upaay yaani pehle kaha meri aaraadhana roopi, gyaan-yukt karm — usse man jeet kar prayatn karne wale ko yeh sam-darshan yog mil sakta hai.

Antar: "Upaay" — Shankara: abhyaas-vairaagya; Ramanuja: Bhagavad-aaraadhana roopi karm-yog (jo man ko jeetne ka saadhan hai).

📖 Flipbook mein padhein ✉ Sudhaar sujhaayein