భగవద్గీత · Dhyana Yoga (Atma-samyama Yoga)అధ్యాయం 6, శ్లోకం 36 (6.36)
మూల సంస్కృతం · శ్రీభగవాన్
అసంయతాత్మనా యోగో దుష్ప్రాప ఇతి మే మతిః
వశ్యాత్మనా తు యతతా శక్యోఽవాప్తుముపాయతః
॥ 6.36 ॥
asaṃyatātmanā yogo duṣprāpa iti me matiḥ
vaśyātmanā tu yatatā śakyo'vāptumupāyataḥ
అనువాదం
"మనస్సును వశం చేసుకోనివానికి యోగం లభించడం కష్టం — ఇది నా అభిప్రాయం; కానీ మనస్సును వశం చేసుకుని ప్రయత్నిస్తూ ఉండేవానికి సరైన ఉపాయం ద్వారా యోగం లభించగలదు."
భావార్థం
శంకరాచార్యులు. Abhyāsa-vairāgyābhyām asaṃyataḥ ātmā antaḥkaraṇaṃ yasya — అభ్యాస-వైరాగ్యాలతో ఎవరి మనస్సు సంయమించబడలేదో; vaśyātmanā … yatatā bhūyo'pi prayatnaṃ kurvatā — మనస్సును వశం చేసుకున్నవాడు, మళ్ళీ మళ్ళీ ప్రయత్నించేవాడు; upāyataḥ yathoktād upāyāt — పైన చెప్పిన ఉపాయంతో. తరువాత అర్జునుని శంకకు కారణం: యోగం కోసం ఇహపరలోకాల కర్మలను విడిచిపెట్టి, సమ్యగ్దర్శనం కూడా లభించక, maraṇa-kāle calita-cittaḥ — మరణ సమయంలో చిత్తం చెదిరిపోయినవాని గతి ఏమిటి?
ఆచార్య రామానుజులు — ఉపాయం = కర్మయోగం. Asaṃyatātmanā ajita-manasā mahatā api balena yogo duṣprāpa eva — మనస్సును జయించనివానికి ఎంత బలంతోనైనా యోగం కష్టమే; upāyatas tu vaśyātmanā pūrvoktena mad-ārādhana-rūpeṇa antargata-jñānena karmaṇā jita-manasā yatamānena — ఉపాయం అంటే ముందు చెప్పిన నా ఆరాధన రూపమైన, జ్ఞానయుక్తమైన కర్మ — దానితో మనస్సును జయించి ప్రయత్నించేవానికి ఈ సమదర్శన యోగం లభించగలదు.
భేదం: "ఉపాయం" — శంకరులు: అభ్యాసం-వైరాగ్యం; రామానుజులు: భగవదారాధన రూపమైన కర్మయోగం (మనస్సును జయించడానికి సాధనం).
AI-assisted draft translation — under review.