Bhagavad Gita · Dhyana Yoga (Atma-samyama Yoga)Adhyaay 6, Shloka 42 (6.42)
Mool Sanskrit · श्रीभगवान्
अथवा योगिनामेव कुले भवति धीमताम्
एतद्धि दुर्लभतरं लोके जन्म यदीदृशम्
॥ 6.42 ॥
athavā yogināmeva kule bhavati dhīmatām
etaddhi durlabhataraṃ loke janma yadīdṛśam
Anuvaad
"Athva woh gyaani yogiyon ke hi kul mein janm leta hai; aisa janm sansaar mein aur bhi durlabh hai."
Bhaavaarth
Shankaracharya — "garib yogiyon ka kul". Athavā śrīmatāṃ kulāt anyasmin yoginām eva daridrāṇāṃ kule bhavati jāyate dhīmatāṃ buddhimatām — shreemaanon ke kul se alag, daridra (garib) gyaani yogiyon ke kul mein; etat hi janma yat daridrāṇāṃ yogināṃ kule durlabhataraṃ duḥkha-labhyataraṃ pūrvam apekṣya — garib yogiyon ke kul ka yeh janm, pehle (shreemaan ghar) ki tulna mein aur bhi durlabh hai.
Aacharya Ramanuja — paripakv saadhak. Paripakva-yogaḥ calitaḥ ced yogināṃ dhīmatāṃ yogaṃ kurvatāṃ svayam eva yogopadeṣṭṛṇāṃ kule bhavati — agar paripakv yog wala bhatka, to woh un yogiyon ke kul mein janmta hai jo khud yog karte aur upadesh dete hain. Dono janm prākṛtānāṃ durlabhataram — saamaanya logon ke liye durlabh; etat tu yoga-māhātmya-kṛtam — yeh yog ki mahima se hota hai.
Antar: Shankara — doosra vikalp dhan se alag (garib) aur adhik shreshth; Ramanuja — yeh paripakv saadhak ke liye, jahan ghar mein hi guru mile.