Bhagavad Gita · Dhyana Yoga (Atma-samyama Yoga)Adhyaay 6, Shloka 8 (6.8)
Mool Sanskrit · श्रीभगवान्
ज्ञानविज्ञानतृप्तात्मा कूटस्थो विजितेन्द्रियः
युक्त इत्युच्यते योगी समलोष्टाश्मकाञ्चनः
॥ 6.8 ॥
jñānavijñānatṛptātmā kūṭastho vijitendriyaḥ
yukta ityucyate yogī samaloṣṭāśmakāñcanaḥ
Anuvaad
"Jiska man gyaan aur vigyaan se tript hai, jo kootasth (achal) aur jitendriya hai, jiske liye mitti ka dhela, patthar aur sona ek-se hain — woh yogi 'yukt' kaha jaata hai."
Bhaavaarth
"Gyaan" aur "vigyaan" — do star.
Shankaracharya. Jñānaṃ śāstrokta-padārthānāṃ parijñānam, vijñānaṃ tu śāstrato jñātānāṃ tathaiva svānubhava-karaṇam — gyaan = shaastra mein kahi baaton ki samajh; vigyaan = unhe apne anubhav mein utaarna. Inse tṛptaḥ saṃjātālaṃ-pratyayaḥ — "bas, kaafi hai" ka bhaav jaga hua; kūṭasthaḥ aprakampyaḥ — jo hilaaya na ja sake.
Aacharya Ramanuja. Ātma-svarūpa-viṣayeṇa jñānena tasya ca prakṛti-visajātīyākāra-viṣayeṇa vijñānena — gyaan = aatma ke svaroop ka; vigyaan = aatma prakriti se bhinn jaati ki hai, iska. Kūṭasthaḥ — devādy-avasthāsu anuvartamānaḥ sarva-sādhāraṇa-jñānaikākārātmani sthitaḥ — dev, manushya aadi sab avasthaaon mein ek-si rehne wali, gyaan-ek-aakaar aatma mein sthit. Aur sama-loṣṭāśma-kāñcanaḥ — prakṛti-vivikta-svarūpa-niṣṭhatayā prākṛta-vastu-viśeṣeṣu bhogyatvābhāvāt — prakriti se alag svaroop mein sthit hone ke kaaran praakrit vastuein use bhog-yogya nahin lagtin, isliye mitti aur sona sama-prayojana — ek-se. Aisa karm-yogi ātmāvalokana-rūpa-yogābhyāsārhaḥ — aatma-darshan ke abhyaas ke yogya hai.
Antar: Vigyaan — Shankara: shaastra-gyaan ka anubhav; Ramanuja: aatma ki prakriti se bhinnata ka bodh. Ramanuja ke liye 6.8 "abhyaas shuru karne ki yogyata" bhi batata hai.