भगवद्गीता · Dhyana Yoga (Atma-samyama Yoga)अध्याय 6, श्लोक 8 (6.8)
मूळ संस्कृत · श्रीभगवान्
ज्ञानविज्ञानतृप्तात्मा कूटस्थो विजितेन्द्रियः
युक्त इत्युच्यते योगी समलोष्टाश्मकाञ्चनः
॥ 6.8 ॥
jñānavijñānatṛptātmā kūṭastho vijitendriyaḥ
yukta ityucyate yogī samaloṣṭāśmakāñcanaḥ
अनुवाद
"ज्याचे मन ज्ञान आणि विज्ञान यांनी तृप्त आहे, जो कूटस्थ (अचल) आणि जितेंद्रिय आहे, ज्याच्यासाठी मातीचे ढेकूळ, दगड आणि सोने एकसारखे आहेत — त्या योग्याला 'युक्त' म्हटले जाते."
भावार्थ
"ज्ञान" आणि "विज्ञान" — दोन पातळ्या.
शंकराचार्य. Jñānaṃ śāstrokta-padārthānāṃ parijñānam, vijñānaṃ tu śāstrato jñātānāṃ tathaiva svānubhava-karaṇam — ज्ञान = शास्त्रात सांगितलेल्या गोष्टींची समज; विज्ञान = त्या आपल्या अनुभवात उतरवणे. यांनी tṛptaḥ saṃjātālaṃ-pratyayaḥ — "बस, पुरे" हा भाव जागा झालेला; kūṭasthaḥ aprakampyaḥ — ज्याला हलवता येत नाही.
आचार्य रामानुज. Ātma-svarūpa-viṣayeṇa jñānena tasya ca prakṛti-visajātīyākāra-viṣayeṇa vijñānena — ज्ञान = आत्म्याच्या स्वरूपाचे; विज्ञान = आत्मा प्रकृतीहून भिन्न जातीचा आहे, याचे. Kūṭasthaḥ — devādy-avasthāsu anuvartamānaḥ sarva-sādhāraṇa-jñānaikākārātmani sthitaḥ — देव, मनुष्य इत्यादी सर्व अवस्थांमध्ये एकसारख्या राहणाऱ्या, ज्ञानैकाकार आत्म्यात स्थित. आणि sama-loṣṭāśma-kāñcanaḥ — prakṛti-vivikta-svarūpa-niṣṭhatayā prākṛta-vastu-viśeṣeṣu bhogyatvābhāvāt — प्रकृतीहून वेगळ्या स्वरूपात स्थित असल्यामुळे प्राकृत वस्तू त्याला भोगण्याजोग्या वाटत नाहीत, म्हणून माती आणि सोने sama-prayojana — एकसारखे. असा कर्म-योगी ātmāvalokana-rūpa-yogābhyāsārhaḥ — आत्म-दर्शनाच्या अभ्यासास पात्र आहे.
फरक: विज्ञान — शंकर: शास्त्र-ज्ञानाचा अनुभव; रामानुज: आत्म्याच्या प्रकृतीपासूनच्या भिन्नतेचा बोध. रामानुजांसाठी 6.8 "अभ्यास सुरू करण्याची पात्रता"ही सांगतो.
AI-assisted draft translation — under review.