श्रीमद्भगवद्गीताShrimad Bhagavad Gita 📖 Flipbook mein padhein

Bhagavad Gita · Dhyana Yoga (Atma-samyama Yoga)Adhyaay 6, Shloka 9 (6.9)

Mool Sanskrit · श्रीभगवान्

सुहृन्मित्रार्युदासीनमध्यस्थद्वेष्यबन्धुषु
साधुष्वपि च पापेषु समबुद्धिर्विशिष्यते
॥ 6.9 ॥

suhṛnmitrāryudāsīnamadhyasthadveṣyabandhuṣu
sādhuṣvapi ca pāpeṣu samabuddhirviśiṣyate

Anuvaad

"Suhrid, mitra, shatru, udaaseen, madhyasth, dveshya aur bandhu mein — aur saadhuon mein bhi, paapiyon mein bhi — jiski buddhi sam hai, woh (yogi) shreshth hai."

Bhaavaarth

Shankaracharya — ek lamba samaas. Suhṛt ity-ādi ślokārdham ekaṃ padam — pehli pankti ek hi pad (samaas) hai. Paribhashaayein: suhṛt — pratyupakāram anapekṣya upakartā (badla chaahe bina upkaari); mitraṃ snehavān; ariḥ śatruḥ; udāsīnaḥ na kasyacit pakṣaṃ bhajate (kisi ka paksh na lene wala); madhyasthaḥ yo viruddhayoḥ ubhayoḥ hitaiṣī (do virodhiyon dono ka hiteshi); dveṣyaḥ ātmanaḥ apriyaḥ; bandhuḥ saṃbandhī; sādhuṣu śāstrānuvartiṣu … pāpeṣu pratiṣiddha-kāriṣu. Sam-buddhi = kaḥ kiṃ-karmā ity avyāpṛta-buddhiḥ — "kaun kya karta hai" is par buddhi na atakna. Paath-bhed: viśiṣyate ke sthaan par vimucyate bhi milta hai, Shankara bataate hain.

Aacharya Ramanuja — rishton ki baareek paribhasha. Suhṛdaḥ — vay ka vichaar kiye bina hiteshi; mitrāṇi — saman-vay hiteshi; arayaḥ nimittataḥ anartha-icchavaḥ — kisi kaaran se bura chaahne wale; janmata eva ubhaya-rahitā madhyasthāḥ (janm se hi na mitra na shatru); janmata eva aniṣṭecchavo dveṣyāḥ; janmata eva hitaiṣiṇo bandhavaḥ. Samata ka kaaran: ātmaika-prayojanatayā … prayojanābhāvād virodhābhāvāc ca — sirf aatma hi prayojan hone se in sabse na koi prayojan, na virodh; isliye sam-buddhi yogābhyāsārhatve viśiṣyate — yog-abhyaas ki yogyata mein vishesh hai.

📖 Flipbook mein padhein ✉ Sudhaar sujhaayein