Bhagavad Gita · Jnana Vijnana YogaAdhyaay 7, Shloka 14 (7.14)
Mool Sanskrit · श्रीभगवान्
दैवी ह्येषा गुणमयी मम माया दुरत्यया
मामेव ये प्रपद्यन्ते मायामेतां तरन्ति ते
॥ 7.14 ॥
daivī hyeṣā guṇamayī mama māyā duratyayā
māmeva ye prapadyante māyāmetāṃ taranti te
Anuvaad
"Kyonki yeh meri divya, teen gunon wali maaya paar karne mein kathin hai; jo mere hi sharan mein aate hain, ve is maaya ko paar kar jaate hain."
Bhaavaarth
Shankaracharya. Daivī devasya mama īśvarasya viṣṇoḥ svabhāva-bhūtā — dev — mujh Ishwar Vishnu — ki svabhaav-bhoota; duḥkhena atyayaḥ atikramaṇaṃ yasyāḥ sā duratyayā. Upaay: sarva-dharmān parityajya mām eva māyāvinaṃ svātma-bhūtaṃ sarvātmanā ye prapadyante te māyām etāṃ sarva-bhūta-mohinīṃ taranti … saṃsāra-bandhanāt mucyante — sab dharm (saadhan) chhod kar, maayaavi, apni aatma-roop mujhe poori tarah jo sharan lete hain, ve sab ko mohit karne wali is maaya ko paar kar sansaar-bandhan se chhootte hain.
Aacharya Ramanuja — "maaya mithya nahin". Mama eṣā guṇamayī sattva-rajas-tamomayī māyā yasmād daivī devena krīḍā-pravṛttena mayā eva nirmitā — yeh gunmayi maaya daivī hai kyonki leela mein pravritt mujh Dev ne banaayi. Phir lamba tark: māyā-śabda-vācyatvam āsura-rākṣasāstrādīnām iva vicitra-kārya-karatvena — ise "maaya" kehte hain kyonki yeh vichitra kaam karne wali (adbhut shakti) hai, jaise asuron ke astra-shastra ko maaya kaha jaata hai (Vishnu Purana 1.19.19–20: Sudarshan ne Shambar ki hazaar maayaayein kaatin). Ato māyā-śabdo na mithyārtha-vācī — isliye "maaya" shabd mithya (asatya) ka vaachak nahin; jaadugar ke liye bhi "maayaavi" isliye kehte hain ki uska mantra-aushadhi aadi (vaastavik saadhan) bhram paida karta hai. Pramaan: Shvetashvatara 4.10 māyāṃ tu prakṛtiṃ vidyān māyinaṃ tu maheśvaram — maaya = prakriti, maayi = Maheshwar. Iska kaam: bhagavat-svarūpa-tirodhānaṃ sva-svarūpa-bhogyatva-buddhiḥ ca — Bhagavan ke svaroop ko dhakna aur apne (prakriti ke) roop mein bhogya-buddhi jagaana.
Antar (kendriya, darshanik): Shankara — maaya Ishwar ki shakti jo jagat ka vyaavahaarik roop dikhaati hai (Advaita mein parmarth se mithya); Ramanuja — maaya vaastavik prakriti, adbhut shakti, mithya nahin. Upaay dono ke liye ek: sharanagati.