श्रीमद्भगवद्गीताShrimad Bhagavad Gita 📖 Flipbook mein padhein

Bhagavad Gita · Jnana Vijnana YogaAdhyaay 7, Shloka 27 (7.27)

Mool Sanskrit · श्रीभगवान्

इच्छाद्वेषसमुत्थेन द्वन्द्वमोहेन भारत
सर्वभूतानि सम्मोहं सर्गे यान्ति परन्तप
॥ 7.27 ॥

icchādveṣasamutthena dvandvamohena bhārata
sarvabhūtāni sammohaṃ sarge yānti parantapa

Anuvaad

"He Bhaarat, he Parantap, ichchha aur dvesh se uthne wale dvandva-moh se sab praani janm ke samay hi gehre bhram mein pad jaate hain."

Bhaavaarth

Shankaracharya. Icchā-dveṣau śītoṣṇavat paraspara-viruddhau sukha-duḥkha-tad-dhetu-viṣayau … dvandva-śabdena abhidhīyete — ichchha-dvesh sardi-garmi jaise paraspar viruddh, sukh-dukh aur unke kaaranon se jude — "dvandva"; ye prajñāyāḥ sva-vaśāpādana-dvāreṇa paramārthātma-tattva-viṣaya-jñānotpatti-pratibandha-kāraṇaṃ mohaṃ janayataḥ — buddhi ko vash mein kar ke aatma-gyaan rokne wala moh paida karte hain. Aur tark: na hi icchā-dveṣa-doṣa-vaśīkṛta-cittasya yathābhūtārtha-viṣaya-jñānam utpadyate bahir api — ichchha-dvesh ke vash man ko to baahari vastuon ka bhi sahi gyaan nahin hota, kim u — aatma ka kya kehna! Sarge janmani utpatti-kāle — janm ke samay hi.

Aacharya Ramanuja — purane janmon ki vaasana. Pūrva-pūrva-janmani yad-viṣayau icchā-dveṣau rāga-dveṣau abhyastau tad-vāsanayā punar api janma-kāla eva — pichhle janmon mein jin cheezon ke prati raag-dvesh ka abhyaas hua, unki vaasana se janm ke samay hi wahi dvandva saamne aate hain; isliye praani tad-viṣayecchā-dveṣa-svabhāvāni bhavanti na mat-saṃśleṣa-viyoga-sukha-duḥkha-svabhāvāni — un vishayon ki chaah-nafrat ke svabhaav wale bante hain, mere milan-viyog mein sukh-dukh ke svabhaav wale nahin. Gyaani hi mat-saṃśleṣa-viyogaika-sukha-duḥkha-svabhāvaḥ — jiska sukh mujhse milan, dukh mujhse viyog.

Ramanuja ka sundar bindu: sukh-dukh mitaana lakshya nahin — unka vishay badalna hai: vishay se hat kar Bhagavan.

📖 Flipbook mein padhein ✉ Sudhaar sujhaayein