ഭഗവദ്ഗീത · Jnana Vijnana Yogaഅദ്ധ്യായം 7, ശ്ലോകം 27 (7.27)

ശങ്കരാചാര്യർ. Icchā-dveṣau śītoṣṇavat paraspara-viruddhau sukha-duḥkha-tad-dhetu-viṣayau … dvandva-śabdena abhidhīyete — ഇച്ഛയും ദ്വേഷവും തണുപ്പും ചൂടുംപോലെ പരസ്പരവിരുദ്ധം, സുഖദുഃഖങ്ങളോടും അവയുടെ കാരണങ്ങളോടും ബന്ധപ്പെട്ടവ — "ദ്വന്ദ്വം"; ഇവ prajñāyāḥ sva-vaśāpādana-dvāreṇa paramārthātma-tattva-viṣaya-jñānotpatti-pratibandha-kāraṇaṃ mohaṃ janayataḥ — ബുദ്ധിയെ വശത്താക്കി ആത്മജ്ഞാനത്തെ തടയുന്ന മോഹം ജനിപ്പിക്കുന്നു. യുക്തി: na hi icchā-dveṣa-doṣa-vaśīkṛta-cittasya yathābhūtārtha-viṣaya-jñānam utpadyate bahir api — ഇച്ഛാദ്വേഷങ്ങൾക്കു വശപ്പെട്ട മനസ്സിന് ബാഹ്യവസ്തുക്കളെക്കുറിച്ചുപോലും ശരിയായ ജ്ഞാനമുണ്ടാകുന്നില്ല, kim u — പിന്നെ ആത്മാവിനെക്കുറിച്ചു പറയാനുണ്ടോ! Sarge janmani utpatti-kāle — ജനനസമയത്തുതന്നെ.

ആചാര്യ രാമാനുജൻ — മുൻജന്മങ്ങളിലെ വാസന. Pūrva-pūrva-janmani yad-viṣayau icchā-dveṣau rāga-dveṣau abhyastau tad-vāsanayā punar api janma-kāla eva — മുൻജന്മങ്ങളിൽ ഏതു വസ്തുക്കളോടു രാഗദ്വേഷങ്ങൾ അഭ്യസിച്ചുവോ, അവയുടെ വാസനയാൽ ജനനസമയത്തുതന്നെ അതേ ദ്വന്ദ്വങ്ങൾ മുന്നിൽ വരുന്നു; അതിനാൽ പ്രാണികൾ tad-viṣayecchā-dveṣa-svabhāvāni bhavanti na mat-saṃśleṣa-viyoga-sukha-duḥkha-svabhāvāni — ആ വിഷയങ്ങളോടുള്ള ഇഷ്ടാനിഷ്ടങ്ങളുടെ സ്വഭാവമുള്ളവരാകുന്നു, എന്നോടുള്ള സംഗമത്തിലും വിയോഗത്തിലും സുഖദുഃഖങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്ന സ്വഭാവമുള്ളവരാകുന്നില്ല. ജ്ഞാനി മാത്രം mat-saṃśleṣa-viyogaika-sukha-duḥkha-svabhāvaḥ — അവന്റെ സുഖം എന്നോടുള്ള സംഗമം, ദുഃഖം എന്നിൽനിന്നുള്ള വിയോഗം.

രാമാനുജന്റെ സുന്ദരമായ നിരീക്ഷണം: സുഖദുഃഖങ്ങളെ ഇല്ലാതാക്കലല്ല ലക്ഷ്യം — അവയുടെ വിഷയം മാറ്റലാണ്: വിഷയങ്ങളിൽനിന്നു മാറി ഭഗവാനിലേക്ക്.