അദ്ധ്യായം 7ജ്ഞാനവിജ്ഞാനയോഗഃJnana Vijnana Yoga

സമഗ്രജ്ഞാനത്തിന്റെ വാഗ്ദാനം (7.1–7.3). എന്നിൽ മനസ്സുറപ്പിച്ച്, എന്നെ ആശ്രയിച്ച്, നീ എന്നെ പൂർണ്ണമായി എങ്ങനെ അറിയും — കേൾക്കുക (7.1); വിജ്ഞാനത്തോടുകൂടിയ ജ്ഞാനം, അതറിഞ്ഞാൽ പിന്നെ ഒന്നും ബാക്കിയില്ല (7.2); ആയിരങ്ങളിൽ ഒരാൾ പ്രയത്നിക്കുന്നു, അവരിലും ഒരാൾ മാത്രം എന്നെ തത്ത്വത്തിൽ അറിയുന്നു (7.3).

രണ്ടു പ്രകൃതികൾ (7.4–7.7). എട്ടു രൂപങ്ങളുള്ള അപരാ പ്രകൃതി — ഭൂതങ്ങൾ, മനസ്സ്, ബുദ്ധി, അഹങ്കാരം (7.4); ഇതിൽനിന്നു വ്യത്യസ്തമായ പരാ പ്രകൃതി — ജീവൻ, അത് ജഗത്തിനെ ധരിക്കുന്നു (7.5); ഇവ രണ്ടും സർവ്വപ്രാണികളുടെയും യോനി, ഞാൻ ജഗത്തിന്റെ ഉദ്ഭവവും ലയവും (7.6); എന്നെക്കാൾ ഉയർന്നതായി ഒന്നുമില്ല, എല്ലാം നൂലിൽ മുത്തുകളെന്നപോലെ എന്നിൽ (7.7).

ഓരോ വസ്തുവിന്റെയും സാരം (7.8–7.12). ജലത്തിലെ രസം, ചന്ദ്രസൂര്യന്മാരുടെ പ്രഭ, വേദങ്ങളിലെ ഓം, ആകാശത്തിലെ ശബ്ദം, മനുഷ്യരിലെ പൗരുഷം (7.8); ഭൂമിയുടെ പവിത്രഗന്ധം, അഗ്നിയുടെ തേജസ്സ്, പ്രാണികളുടെ ജീവൻ, തപസ്വിയുടെ തപസ്സ് (7.9); എല്ലാറ്റിന്റെയും സനാതനബീജം, ബുദ്ധിമാന്റെ ബുദ്ധി, തേജസ്വിയുടെ തേജസ്സ് (7.10); കാമരാഗരഹിതമായ ബലം, ധർമ്മത്തിനു വിരുദ്ധമല്ലാത്ത കാമം (7.11); മൂന്നു ഗുണങ്ങളും എന്നിൽനിന്ന്, എന്നാൽ ഞാൻ അവയിലല്ല — അവ എന്നിലാണ് (7.12).

മായയും ശരണവും (7.13–7.15). ഗുണങ്ങളാൽ മോഹിതമായ ജഗത്ത് എന്നെ തിരിച്ചറിയുന്നില്ല (7.13); ദൈവീകമായ ഗുണമയിയായ മായ കടക്കാൻ പ്രയാസം, എന്നാൽ എന്നെ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നവർ അതിനെ മറികടക്കുന്നു (7.14); ദുഷ്കർമ്മികളും മൂഢരും ആസുരഭാവമുള്ളവരും ശരണം പ്രാപിക്കുന്നില്ല (7.15).

നാലുതരം ഭക്തർ (7.16–7.19). ആർത്തൻ, ജിജ്ഞാസു, അർത്ഥാർത്ഥി, ജ്ഞാനി (7.16); ജ്ഞാനി നിത്യയുക്തൻ, ഏകഭക്തിയുള്ളവൻ — എനിക്ക് അത്യന്തം പ്രിയൻ (7.17); എല്ലാവരും ഉദാരർ, എന്നാൽ ജ്ഞാനി എന്റെ ആത്മാവുതന്നെ (7.18); അനേകം ജന്മങ്ങളുടെ ഒടുവിൽ — vāsudevaḥ sarvam — അത്തരമൊരു മഹാത്മാവ് ദുർലഭം (7.19).

മറ്റു ദേവതകൾ (7.20–7.23). കാമനകളാൽ മറ്റു ദേവതകളുടെ ഉപാസന (7.20); ഓരോ ശ്രദ്ധയെയും ഉറപ്പിക്കുന്നത് ഞാൻതന്നെ (7.21); ഫലവും എന്നിൽനിന്നുതന്നെ ലഭിക്കുന്നു (7.22); എന്നാൽ ഫലം പരിമിതം; ദേവതകളെ ഉപാസിക്കുന്നവർ ദേവതകളെയും, എന്റെ ഭക്തർ എന്നെയും പ്രാപിക്കുന്നു (7.23).

മറയും മുക്തിയും (7.24–7.30). അവ്യക്തനെ വ്യക്തനെന്നു കരുതൽ (7.24); യോഗമായയുടെ മറ (7.25); ഞാൻ എല്ലാം അറിയുന്നു, എന്നെ ആരും അറിയുന്നില്ല (7.26); ഇച്ഛാദ്വേഷങ്ങളുടെ ദ്വന്ദ്വമോഹം ജനനം മുതൽ (7.27); പുണ്യകർമ്മികളായ ദൃഢവ്രതരായ ഭക്തർ (7.28); ബ്രഹ്മം, അദ്ധ്യാത്മം, കർമ്മം (7.29); അധിഭൂതം, അധിദൈവം, അധിയജ്ഞം — ഒപ്പം അന്ത്യസമയത്തെ സ്മരണ (7.30).