श्रीमद्भगवद्गीताShrimad Bhagavad Gita 📖 Flipbook mein padhein

Bhagavad Gita · Raja Vidya Raja Guhya YogaAdhyaay 9, Shloka 2 (9.2)

Mool Sanskrit · श्रीभगवान्

राजविद्या राजगुह्यं पवित्रमिदमुत्तमम्
प्रत्यक्षावगमं धर्म्यं सुसुखं कर्तुमव्ययम्
॥ 9.2 ॥

rājavidyā rājaguhyaṃ pavitramidamuttamam
pratyakṣāvagamaṃ dharmyaṃ susukhaṃ kartumavyayam

Anuvaad

"Yeh vidyaaon ka raja, rahasyon ka raja, sarvottam pavitra karne wala, seedhe anubhav mein aane wala, dharm ke anukool, karne mein bahut sukhad, aur avinaashi hai."

Bhaavaarth

Chhah gun: (1) raaj-vidya/raaj-guhya, (2) pavitra-uttam, (3) pratyaksh-avagam, (4) dharmya, (5) su-sukham kartum, (6) avyaya.

Shankaracharya. rāja-vidyā vidyānāṃ rājā dīpty-atiśayavattvāt — prakaash ki adhikta se vidyaaon ka raja; pavitram … aneka-janma-sahasra-saṃcitam api dharmādharmādi samūlaṃ karma kṣaṇa-mātrād eva bhasmīkaroti — hazaaron janmon ke sanchit karm ko kshan bhar mein bhasm karta hai; pratyakṣāvagamaṃ pratyakṣeṇa sukhāder iva avagamo yasya — sukh ki tarah pratyaksh anubhav; dharmyaṃ — anek gunon wali cheez bhi dharm-viruddh ho sakti hai, par yeh nahin; susukhaṃ kartuṃ yathā ratna-viveka-vijñānam — ratn-pariksha ki kala ki tarah sukh se sadhta; aur sukh se sadhne wali cheez ka phal chhota hota hai, par avyayam … na asya phalataḥ karmavat vyayaḥ — iska phal karm ki tarah ghatta nahin.

Aacharya Ramanuja — "raja" ka doosra arth. Rājñāṃ vidyā iti vā rāja-vidyā, rājāno hi vistīrṇāgādha-manasaḥ — "rajaon ki vidya" — raja yaani vishaal, gehre man wale — mahaamanaon ki vidya; pratyakṣāvagamaṃ … bhakti-rūpeṇa upāsanena upāsyamānaḥ ahaṃ tadānīm eva upāsituḥ pratyakṣatām upāgato bhavāmi — bhakti se upaasit main usi samay upaasak ke liye pratyaksh ho jaata hoon; susukhaṃ … atyartha-priyatvena upādeyam — atyant priya hone se sukh se; aur sabse sundar: avyayam … mat-pradāne kṛte api na kiñcit kṛtaṃ mayā asya iti me pratibhāti — "avyaya" — aisi upaasana karne wale ko khud ko de dene ke baad bhi mujhe lagta hai ki maine uske liye kuchh nahin kiya.

Antar: "Pratyaksh" — Shankara: aatma-gyaan sukh ki tarah anubhoot; Ramanuja: Bhagavan bhakt ke liye usi pal prakat. "Avyaya" — Shankara: phal nahin ghatta; Ramanuja: Bhagavan ka prem-rin kabhi nahin chukta.

📖 Flipbook mein padhein ✉ Sudhaar sujhaayein