श्रीमद्भगवद्गीताShrimad Bhagavad Gita 📖 Flipbook mein padhein

Bhagavad Gita · Raja Vidya Raja Guhya YogaAdhyaay 9, Shloka 4 (9.4)

Mool Sanskrit · श्रीभगवान्

मया ततमिदं सर्वं जगदव्यक्तमूर्तिना
मत्स्थानि सर्वभूतानि न चाहं तेष्ववस्थितः
॥ 9.4 ॥

mayā tatamidaṃ sarvaṃ jagadavyaktamūrtinā
matsthāni sarvabhūtāni na cāhaṃ teṣvavasthitaḥ

Anuvaad

"Mujh avyakt-roop se yeh saara jagat vyaapt hai; sab praani mujhmein tike hain, par main unme (unke sahaare) nahin tika."

Bhaavaarth

Shankaracharya — asanga. Avyakta-mūrtinā … karaṇa-gocara-svarūpeṇa — indriyon ke vishay na hone wale roop se; na hi nirātmakaṃ kiñcit bhūtaṃ vyavahārāya avakalpate, ataḥ mat-sthāni — bina aatma ke koi praani vyavahaar mein nahin aata, isliye sab mujhmein; par na ca ahaṃ teṣu … mūrtavat saṃśleṣābhāvena ākāśasyāpi antaratamo hi aham — moort vastu ki tarah chipakne ke abhaav se, main aakaash se bhi andar ka hoon; na hi asaṃsargi vastu kvacit ādheya-bhāvena avasthitaṃ bhavati — jo kisi se sansarg nahin rakhta, woh kahin "rakha" nahin jaata.

Aacharya Ramanuja — antaryaami. Mayā antaryāmiṇā tatam, asya jagato dhāraṇārthaṃ niyamanārthaṃ ca śeṣitvena vyāptam — main antaryaami roop se, jagat ko dhaaran aur niyaman karne ke liye, shesh roop mein vyaapt; pramaan Brihadaranyak 3.7 (yaḥ pṛthivyāṃ tiṣṭhan … yaṃ pṛthivī na veda); mat-sthāni sarva-bhūtāni … śarīratvena niyāmyatva-pratipādanāt — praani mere sharir ki tarah niyamya; na ca ahaṃ teṣu avasthitaḥ, ahaṃ tu na tad-āyatta-sthitiḥ, mat-sthitau taiḥ na kaścit upakāraḥ — meri sthiti unke adheen nahin, unse mujhe koi upkaar nahin.

Antar: Shankara — asangata (aakaash jaisa nirlep); Ramanuja — antaryaami niyanta, jo sharir-roop jagat ke adheen nahin.

📖 Flipbook mein padhein ✉ Sudhaar sujhaayein