Bhagavad Gita · Raja Vidya Raja Guhya YogaAdhyaay 9, Shloka 5 (9.5)
Mool Sanskrit · श्रीभगवान्
न च मत्स्थानि भूतानि पश्य मे योगमैश्वरम्
भूतभृन्न च भूतस्थो ममाऽऽत्मा भूतभावनः
॥ 9.5 ॥
na ca matsthāni bhūtāni paśya me yogamaiśvaram
bhūtabhṛnna ca bhūtastho mamā''tmā bhūtabhāvanaḥ
Anuvaad
"Aur (vastav mein) praani mujhmein (vastu ki tarah) tike bhi nahin hain — mera Ishwariya yog dekho: main praaniyon ka dhaarak hoon, par unme tika nahin; mera svaroop hi praaniyon ko rachne wala hai."
Bhaavaarth
Shankaracharya — asangata. Paśya me yogaṃ yuktiṃ ghaṭanaṃ … ātmano yāthātmyam — mera yog, yaani aatma ka yathaarth; śrutiḥ asaṃsargitvāt asaṅgatāṃ darśayati — "asaṅgo na hi sajjate" (Brihadaranyak 3.9.26) — asang hai, chipakta nahin; bhūta-bhṛt asaṅgo'pi san bhūtāni bibharti — asang ho kar bhi dhaaran karta hai — yahi aashcharya. "Mera aatma" kehna loka-buddhim anusaran — lok-vyavahaar ke anusaar.
Aacharya Ramanuja — sankalp se dhaaran. Na ghaṭādīnāṃ jalādeḥ iva mama dhārakatvam, kathaṃ? mat-saṃkalpena — ghada jaise paani ko dhaarta hai, waise nahin; mere sankalp se; sarveṣāṃ bhūtānāṃ bhartā ahaṃ na ca taiḥ kaścid api mama upakāraḥ; mama ātmā eva bhūta-bhāvanaḥ, mama mano-mayaḥ saṃkalpa eva bhūtānāṃ bhāvayitā dhārayitā niyantā ca — mera sankalp hi sab ka rachne, dhaaran aur niyantran karne wala.
Antar: Shankara — asang aatma (shuddh chaitanya) ka paradox; Ramanuja — sankalp-shakti, jo bina sharirik sambandh ke sab dhaarti hai.