ಭಗವದ್ಗೀತೆ · Sankhya Yogaಅಧ್ಯಾಯ 2, ಶ್ಲೋಕ 55 (2.55)
ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತ · ಶ್ರೀಭಗವಾನ್
ಶ್ರೀಭಗವಾನುವಾಚ
ಪ್ರಜಹಾತಿ ಯದಾ ಕಾಮಾನ್ ಸರ್ವಾನ್ ಪಾರ್ಥ ಮನೋಗತಾನ್
ಆತ್ಮನ್ಯೇವಾಽಽತ್ಮನಾ ತುಷ್ಟಃ ಸ್ಥಿತಪ್ರಜ್ಞಸ್ತದೋಚ್ಯತೇ
॥ 2.55 ॥
prajahāti yadā kāmān sarvān pārtha manogatān
ātmanyevā''tmanā tuṣṭaḥ sthitaprajñastadocyate
ಅನುವಾದ
"ಶ್ರೀ ಭಗವಂತನು ಹೇಳಿದನು: ಹೇ ಪಾರ್ಥ! ಮನುಷ್ಯನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಎಲ್ಲ ಕಾಮನೆಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತ್ಯಜಿಸಿ, ತನ್ನಿಂದ ತಾನೇ, ತನ್ನಲ್ಲೇ (ಆತ್ಮದಲ್ಲೇ) ತೃಪ್ತನಾಗಿರುವಾಗ — ಆಗ ಅವನನ್ನು ಸ್ಥಿತಪ್ರಜ್ಞ (ಸ್ಥಿರಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳವನು) ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ."
ಭಾವಾರ್ಥ
ಎರಡು ವಿಷಯಗಳು — ಬಿಡುವುದು ಮತ್ತು ತೃಪ್ತನಾಗಿರುವುದು. ಈ ಶ್ಲೋಕ ಎರಡು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿದೆ: (1) ಮನಸ್ಸಿನ ಎಲ್ಲ ಕಾಮನೆಗಳನ್ನು ಬೇರುಸಹಿತ ಬಿಡುವುದು, (2) ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ, ಆತ್ಮದಿಂದ ತೃಪ್ತನಾಗಿರುವುದು.
ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಉತ್ತರ (ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು). ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಒಂದು ಶಂಕೆ ಎತ್ತುತ್ತಾರೆ: ಎಲ್ಲ ಕಾಮನೆಗಳನ್ನೂ ಬಿಟ್ಟರೆ ತೃಪ್ತಿಯ ಕಾರಣವೇ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ — ಅಂಥ ವ್ಯಕ್ತಿ ಹುಚ್ಚನಂತೆ ವರ್ತಿಸುವುದಿಲ್ಲವೇ? ಉತ್ತರ: ātmany eva ātmanā tuṣṭaḥ — ಅವನು ಹೊರಗಿನ ಲಾಭಕ್ಕೆ ನಿರಪೇಕ್ಷನಾಗಿ, ಪರಮಾರ್ಥದರ್ಶನದ "ಅಮೃತರಸ"ದಿಂದ ತೃಪ್ತನಾಗಿದ್ದಾನೆ; ಅವನಿಗೆ ಬೇರೇನೂ ಅಲಂ (ಸಾಕು) ಎನಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ತೃಪ್ತಿಯ ಮೂಲ ಹೊರಗಿನಿಂದ ಒಳಗೆ ಬಂದಿದೆ.
ರಾಮಾನುಜರು — ಜ್ಞಾನನಿಷ್ಠೆಯ ಶಿಖರ. ಆಚಾರ್ಯ ರಾಮಾನುಜರು: ಆತ್ಮವನ್ನೇ ಆಶ್ರಯಿಸಿ, ಮನಸ್ಸು ಆತ್ಮದಲ್ಲೇ ತೃಪ್ತವಾಗಿದೆ; ಅದೇ ತೃಪ್ತಿಯಿಂದ ಉಳಿದ ಎಲ್ಲ ಕಾಮನೆಗಳೂ ಬಿಟ್ಟುಹೋಗುತ್ತವೆ. ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: jñāna-niṣṭhā-kāṣṭhā iyam — ಇದು ಜ್ಞಾನನಿಷ್ಠೆಯ ಪರಮ ಸೀಮೆ. ಮುಂದಿನ ಮೂರು ಶ್ಲೋಕಗಳು (2.56–2.58) ಇದಕ್ಕಿಂತ ಒಂದೊಂದು ಮೆಟ್ಟಿಲು ಕೆಳಗಿನ ಅವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತವೆ.
ಗಮನಿಸಿ — ಕ್ರಮ ತಿರುಗುಮುರುಗಾಗಿದೆ: ಮೊದಲು ತೃಪ್ತಿ, ಆಮೇಲೆ ತ್ಯಾಗ ತಾನಾಗಿಯೇ. ತ್ಯಾಗ ಬಲವಂತವಲ್ಲ; ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಆನಂದ ಸಿಕ್ಕಾಗ ಸಣ್ಣ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು ಬಿಟ್ಟುಹೋಗುತ್ತವೆ.
AI-assisted draft translation — under review.