ಭಗವದ್ಗೀತೆ · Sankhya Yogaಅಧ್ಯಾಯ 2, ಶ್ಲೋಕ 56 (2.56)
ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತ · ಶ್ರೀಭಗವಾನ್
ದುಃಖೇಷ್ವನುದ್ವಿಗ್ನಮನಾಃ ಸುಖೇಷು ವಿಗತಸ್ಪೃಹಃ
ವೀತರಾಗಭಯಕ್ರೋಧಃ ಸ್ಥಿತಧೀರ್ಮುನಿರುಚ್ಯತೇ
॥ 2.56 ॥
duḥkheṣvanudvignamanāḥ sukheṣu vigataspṛhaḥ
vītarāgabhayakrodhaḥ sthitadhīrmunirucyate
ಅನುವಾದ
"ದುಃಖ ಬಂದಾಗ ಯಾರ ಮನಸ್ಸು ವ್ಯಾಕುಲವಾಗುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಸುಖ ಬಂದಾಗ ಯಾರಿಗೆ ಅವುಗಳ ಹಂಬಲವಿರುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಯಾರ ರಾಗ (ಆಸಕ್ತಿ), ಭಯ ಮತ್ತು ಕ್ರೋಧಗಳು ಕಳೆದುಹೋಗಿವೆಯೋ — ಅಂಥ ಮನನಶೀಲ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಿರಬುದ್ಧಿಯ ಮುನಿ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ."
ಭಾವಾರ್ಥ
ದುಃಖದಲ್ಲಿ, ಸುಖದಲ್ಲಿ — ಎರಡೂ ಕಡೆ. ಶ್ಲೋಕ ಎರಡು ದಿಕ್ಕುಗಳ ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ: ದುಃಖದಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು ಉದ್ವಿಗ್ನ (ಅಲುಗಾಡಿದ್ದು) ಅಲ್ಲ, ಸುಖದಲ್ಲಿ spṛhā (ಇನ್ನೂ ಬೇಕೆಂಬ ಹಂಬಲ) ಇಲ್ಲ.
ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರ ಬೆಂಕಿಯ ಉಪಮೆ. ಸುಖದಲ್ಲಿ ಹಂಬಲ ಹೇಗಿರುತ್ತದೆ? ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು: na agnir iva indhanādy-ādhāne sukhāny anu vivardhate — ಬೆಂಕಿಗೆ ಉರುವಲು ಹಾಕಿದರೆ ಅದು ಇನ್ನಷ್ಟು ಉರಿಯುವಂತೆ, ಸುಖ ಸಿಕ್ಕಾಗ ಹಂಬಲ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಸ್ಥಿತಪ್ರಜ್ಞನ ಹಂಬಲ ಹಾಗೆ ಹೆಚ್ಚುವುದಿಲ್ಲ.
ಮೂರು ಶತ್ರುಗಳು — ರಾಮಾನುಜರ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವ್ಯಾಖ್ಯೆ:
- ರಾಗ: ರಾಮಾನುಜರು — anāgateṣu spṛhā — ಇನ್ನೂ ಬಾರದಿರುವುದರ ಹಂಬಲ.
- ಭಯ: ಪ್ರಿಯವಾದದ್ದರ ಅಗಲಿಕೆ ಅಥವಾ ಅಪ್ರಿಯವಾದದ್ದರ ಆಗಮನದ ಕಾರಣವನ್ನು ಕಂಡು ಉಂಟಾಗುವ ದುಃಖ.
- ಕ್ರೋಧ: ಇನ್ನೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಪ್ರಿಯವಾದದ್ದರ ಅಗಲಿಕೆಗೆ ಅಥವಾ ಅಪ್ರಿಯವಾದದ್ದರ ಆಗಮನಕ್ಕೆ ಕಾರಣನಾದಾಗ ತನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನ ವಿಕಾರ — ಕೋಪ.
ಗಮನಿಸಿ — ರಾಮಾನುಜರು ಕ್ರೋಧವನ್ನು "ತನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನ ವಿಕಾರ" ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ; ಕಾರಣ ಹೊರಗೆ ಕಾಣಬಹುದು, ಆದರೆ ಕ್ರೋಧ ನಮ್ಮೊಳಗೇ ಏಳುತ್ತದೆ.
AI-assisted draft translation — under review.