ഭഗവദ്ഗീത · Sankhya Yogaഅദ്ധ്യായം 2, ശ്ലോകം 56 (2.56)
മൂല സംസ്കൃതം · ശ്രീഭഗവാന്
ദുഃഖേഷ്വനുദ്വിഗ്നമനാഃ സുഖേഷു വിഗതസ്പൃഹഃ
വീതരാഗഭയക്രോധഃ സ്ഥിതധീര്മുനിരുച്യതേ
॥ 2.56 ॥
duḥkheṣvanudvignamanāḥ sukheṣu vigataspṛhaḥ
vītarāgabhayakrodhaḥ sthitadhīrmunirucyate
പരിഭാഷ
"ദുഃഖം വരുമ്പോൾ ആരുടെ മനസ്സ് വ്യാകുലമാകുന്നില്ലയോ, സുഖം വരുമ്പോൾ ആർക്ക് അവയോട് ആർത്തിയില്ലയോ, ആരുടെ രാഗവും (ആസക്തിയും) ഭയവും ക്രോധവും നീങ്ങിപ്പോയിരിക്കുന്നുവോ — അത്തരം മനനശീലനായ ഒരാൾ സ്ഥിരബുദ്ധിയുള്ള മുനി എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു."
ഭാവാർത്ഥം
ദുഃഖത്തിലും സുഖത്തിലും — രണ്ടു വശത്തും. ശ്ലോകം രണ്ടു ദിശയിലുള്ള സ്ഥിരത പറയുന്നു: ദുഃഖത്തിൽ മനസ്സ് ഉദ്വിഗ്നമല്ല (ഇളകുന്നില്ല), സുഖത്തിൽ spṛhā (കൂടുതലിനായുള്ള ആർത്തി) ഇല്ല.
ശങ്കരാചാര്യരുടെ അഗ്നിയുടെ ഉപമ. സുഖത്തിൽ ആർത്തി എങ്ങനെയാണ്? ശങ്കരാചാര്യർ: na agnir iva indhanādy-ādhāne sukhāny anu vivardhate — തീയിൽ വിറകിട്ടാൽ അതു കൂടുതൽ ആളിക്കത്തുന്നതുപോലെ, സുഖം കിട്ടുമ്പോൾ ആർത്തി വർദ്ധിക്കുന്നു. സ്ഥിതപ്രജ്ഞന്റെ ആർത്തി അങ്ങനെ വർദ്ധിക്കുന്നില്ല.
മൂന്നു ശത്രുക്കൾ — രാമാനുജരുടെ സൂക്ഷ്മമായ നിർവ്വചനം:
- രാഗം: രാമാനുജർ — anāgateṣu spṛhā — ഇതുവരെ വരാത്തതിനോടുള്ള ആർത്തി.
- ഭയം: പ്രിയമായതിന്റെ വേർപാടിനോ അപ്രിയമായതിന്റെ വരവിനോ ഉള്ള കാരണം കാണുമ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്ന ദുഃഖം.
- ക്രോധം: മറ്റൊരാൾ പ്രിയമായതിന്റെ വേർപാടിനോ അപ്രിയമായതിന്റെ വരവിനോ കാരണമാകുമ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്ന സ്വന്തം മനസ്സിന്റെ വികാരം — കോപം.
ശ്രദ്ധിക്കുക — രാമാനുജർ ക്രോധത്തെ "സ്വന്തം മനസ്സിന്റെ വികാരം" എന്നാണു വിളിക്കുന്നത്; കാരണം പുറത്തു കാണപ്പെട്ടേക്കാം, പക്ഷേ ക്രോധം ഉയരുന്നത് നമ്മുടെ ഉള്ളിലാണ്.
AI-assisted draft translation — under review.