భగవద్గీత · Sankhya Yogaఅధ్యాయం 2, శ్లోకం 56 (2.56)
మూల సంస్కృతం · శ్రీభగవాన్
దుఃఖేష్వనుద్విగ్నమనాః సుఖేషు విగతస్పృహః
వీతరాగభయక్రోధః స్థితధీర్మునిరుచ్యతే
॥ 2.56 ॥
duḥkheṣvanudvignamanāḥ sukheṣu vigataspṛhaḥ
vītarāgabhayakrodhaḥ sthitadhīrmunirucyate
అనువాదం
"దుఃఖం వచ్చినప్పుడు ఎవరి మనస్సు కలవరపడదో, సుఖం వచ్చినప్పుడు ఎవరికి వాటిపై ఆశ ఉండదో, ఎవరి రాగం (ఆసక్తి), భయం, క్రోధం తొలగిపోయాయో — అలాంటి మననశీలుడు స్థిరబుద్ధి గల ముని అని పిలువబడతాడు."
భావార్థం
దుఃఖంలో, సుఖంలో — రెండు వైపులా. శ్లోకం రెండు దిశల స్థిరత్వాన్ని చెబుతుంది: దుఃఖంలో మనస్సు ఉద్విగ్నం (కదిలిపోయినది) కాదు, సుఖంలో spṛhā (ఇంకా కావాలనే ఆశ) లేదు.
శంకరాచార్యుల అగ్ని ఉపమానం. సుఖంలో ఆశ ఎలా ఉంటుంది? శంకరాచార్యులు: na agnir iva indhanādy-ādhāne sukhāny anu vivardhate — అగ్నిలో కట్టెలు వేస్తే అది ఇంకా ఎగసిపడినట్లు, సుఖం దొరికినప్పుడు ఆశ పెరుగుతుంది. స్థితప్రజ్ఞుడి ఆశ అలా పెరగదు.
ముగ్గురు శత్రువులు — రామానుజుల సూక్ష్మ నిర్వచనం:
- రాగం: రామానుజులు — anāgateṣu spṛhā — ఇంకా రానిదాని మీద ఆశ.
- భయం: ప్రియమైనది దూరమవడానికి గానీ అప్రియమైనది రావడానికి గానీ కారణాన్ని చూసి కలిగే దుఃఖం.
- క్రోధం: ప్రియమైనది దూరమవడానికి గానీ అప్రియమైనది రావడానికి గానీ మరొక వ్యక్తి కారణమైనప్పుడు, తన మనస్సులో కలిగే వికారం — కోపం.
గమనించండి — రామానుజులు క్రోధాన్ని "తన మనస్సులోని వికారం" అంటారు; కారణం బయట కనిపించవచ్చు, కానీ కోపం మనలోనే పుడుతుంది.
AI-assisted draft translation — under review.