ಭಗವದ್ಗೀತೆ · Sankhya Yogaಅಧ್ಯಾಯ 2, ಶ್ಲೋಕ 63 (2.63)

ಪತನದ ಏಣಿ (ಎರಡನೆಯ ಭಾಗ):

1. ಸಮ್ಮೋಹ — ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು: avivekaḥ kāryākārya-viṣayaḥ — ಏನು ಮಾಡಬೇಕು, ಏನು ಮಾಡಬಾರದು ಎಂಬ ವಿವೇಕ ಕಳೆದುಹೋಗುವುದು. ಅವರ ಉದಾಹರಣೆ: kruddho hi saṃmūḍhaḥ san gurum apy ākrośati — ಕೋಪದಲ್ಲಿ ಮೂಢನಾದವನು ಗುರುವನ್ನೂ ಬಯ್ಯುತ್ತಾನೆ. ರಾಮಾನುಜರು: kṛtyākṛtya-viveka-śūnyatā, tayā sarvaṃ karoti — ವಿವೇಕಶೂನ್ಯನಾಗಿ ಏನನ್ನಾದರೂ ಮಾಡಿಬಿಡುತ್ತಾನೆ.
2. ಸ್ಮೃತಿವಿಭ್ರಮ — ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು: ಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಗುರುವಿನ ಬೋಧನೆಯಿಂದ ಉಂಟಾದ ಸ್ಮೃತಿ ಅಗತ್ಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಏಳದಿರುವುದು. ಕಲಿತಿದ್ದ — ಆದರೆ ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ನೆನಪಾಗಲಿಲ್ಲ.
3. ಬುದ್ಧಿನಾಶ — ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು: ಅಂತಃಕರಣದ ಕಾರ್ಯಾಕಾರ್ಯವಿವೇಕದ ಯೋಗ್ಯತೆಯ ನಾಶ. ರಾಮಾನುಜರು: ಆತ್ಮಜ್ಞಾನಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದ ವ್ಯವಸಾಯದ (ದೃಢ ನಿಶ್ಚಯದ) ನಾಶ — 2.41 ಶ್ಲೋಕದ "ವ್ಯವಸಾಯಾತ್ಮಿಕಾ ಬುದ್ಧಿ"ಯನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ.
4. ಪ್ರಣಾಶ — ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಾಕ್ಯ: tāvad eva hi puruṣaḥ yāvad antaḥkaraṇaṃ tadīyaṃ kāryākārya-viṣaya-viveka-yogyam; tad-ayogyatve naṣṭa eva puruṣo bhavati — ಮನುಷ್ಯನ ಅಂತಃಕರಣ ಸರಿ-ತಪ್ಪುಗಳ ವಿವೇಕ ಮಾಡಬಲ್ಲವರೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಅವನು ಮನುಷ್ಯ; ಈ ಯೋಗ್ಯತೆ ಹೋದ ಕೂಡಲೇ ಅವನು "ನಾಶ"ವಾಗುತ್ತಾನೆ — puruṣārthāyogyaḥ, ಜೀವನದ ಗುರಿಗೆ ಅಯೋಗ್ಯನಾಗುತ್ತಾನೆ. ರಾಮಾನುಜರು: ಮತ್ತೆ ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುತ್ತಾನೆ.