ഭഗവദ്ഗീത · Arjuna Vishada Yogaഅദ്ധ്യായം 1, ശ്ലോകം 12 (1.12)

"തസ്യ ഹർഷം സഞ്ജനയൻ" — അവന്റെ ഹർഷം ഉണർത്താൻ. ഭീഷ്മരുടെ ശംഖനാദത്തിന്റെ ഉദ്ദേശ്യം വ്യക്തമായി എഴുതിയിരിക്കുന്നു: ദുര്യോധനന്റെ മനസ്സിൽ ഹർഷം ഉണർത്തുക. ഈ കാര്യം തന്നെ ഏറെ പറയുന്നു. മനസ്സിൽ ദുഃഖമോ ഭയമോ ഉള്ളപ്പോഴാണ് ഹർഷം ഉണർത്തേണ്ടിവരുന്നത്. അതിനാൽ പല ടീകാകാരന്മാരും (രാമാനുജാചാര്യരുടെ കഥാസാരം ഉൾപ്പെടെ) ഇതിനെ 1.10-ലെ "ആശങ്ക"യുടെ വായനയ്ക്കുള്ള പിന്തുണയായി കാണുന്നു: ദുര്യോധനന്റെ വിഷാദം കണ്ട് ഭീഷ്മർ അവന് ഉത്സാഹം നൽകി.

മധുസൂദന സരസ്വതിയുടെ ആഴമേറിയ വ്യാഖ്യാനം: മധുസൂദനൻ ഭീഷ്മരുടെ മനസ്സിന്റെ ഒരു നേർക്കാഴ്ച നൽകുന്നു. ദുര്യോധനനോടുള്ള ദ്രോണരുടെ പെരുമാറ്റം ഭീഷ്മർ കണ്ടു — ദ്രോണർ അവന്റെ വാക്കുകൾക്ക് ഒരു വാക്കുകൊണ്ടുപോലും മറുപടി നൽകിയില്ല — ദുര്യോധനൻ ഭീഷ്മരെ സ്തുതിക്കുന്നതും കേട്ടു. അപ്പോൾ "ഇവൻ എന്നെ സ്തുതിച്ചാലും നിന്ദിച്ചാലും, ഈ ശരീരം ഇവനുവേണ്ടി വീഴുക തന്നെ ചെയ്യും" എന്ന ഭാവത്തോടെ, അവനെ സന്തോഷിപ്പിക്കാൻ ഭീഷ്മർ സിംഹനാദം മുഴക്കി. മൂന്ന് വിശേഷണങ്ങൾ ഈ വ്യാഖ്യാനത്തെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നു:

• കുരുവൃദ്ധൻ (കുരുക്കളിൽ വൃദ്ധൻ): അതിനാൽ ദ്രോണരുടെയും ദുര്യോധനന്റെയും മനസ്സിലുള്ളത് അദ്ദേഹം മനസ്സിലാക്കി.
• പിതാമഹൻ (മുത്തച്ഛൻ): അതിനാൽ പേരക്കുട്ടിയെ അവഗണിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല — ദ്രോണരെപ്പോലെ മൗനം പാലിച്ചില്ല.
• പ്രതാപവാൻ (പ്രതാപി): അതിനാൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സിംഹനാദവും ശംഖനാദവും ശത്രുവിന്റെ മനസ്സിൽ ഭയവും ഉണ്ടാക്കും.

ഭീഷ്മരുടെ ദുരന്തപൂർണ്ണമായ സ്വഭാവം: ഈ ഒരൊറ്റ ശ്ലോകത്തിൽ ഭീഷ്മരുടെ മുഴുവൻ ജീവിതവും പ്രതിഫലിക്കുന്നു. അദ്ദേഹം കൗരവസൈന്യത്തിന്റെ സേനാപതിയാണ്, പാണ്ഡവരെ സ്നേഹിക്കുന്നു, ഈ യുദ്ധം അന്യായത്തിന്റെ പക്ഷത്താണെന്ന് അറിയുന്നു. എന്നിട്ടും സ്വന്തം വാക്കിനോടും ഹസ്തിനപുരത്തോടുള്ള കർത്തവ്യത്തോടും ബന്ധിതനാണ്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശംഖനാദം ഒരു സേനാപതിയുടെ കർത്തവ്യമാണ് — വഴിതെറ്റിയ പേരക്കുട്ടിക്ക് ഒരു മുത്തച്ഛൻ നൽകുന്ന ആശ്വാസവുമാണ്.

ആദ്യത്തെ ശംഖം — ആര് ഊതി? മഹാഭാരതകഥയിൽ യുദ്ധത്തിന്റെ ആദ്യശംഖം ഊതിയത് കൗരവപക്ഷത്തു നിന്ന്, സേനാപതിയായ ഭീഷ്മരാണ്. സഞ്ജയന്റെ വിവരണം ഇതേ ക്രമം കാണിക്കുന്നു.