ഭഗവദ്ഗീത · Arjuna Vishada Yogaഅദ്ധ്യായം 1, ശ്ലോകം 29 (1.29)

ശരീരത്തിന്റെ ഭാഷ. ഗീതയുടെ ഈ ഭാഗം അത്ഭുതകരമാംവിധം സത്യസന്ധമാണ്. ദേവന്മാരോടും അസുരന്മാരോടും പോലും യുദ്ധം ചെയ്ത (മഹാഭാരതകഥകളനുസരിച്ച്) മഹായോദ്ധാവായ അർജുനൻ, തന്റെ ശരീരത്തിന്റെ ദൗർബല്യം നേരിട്ടുള്ള വാക്കുകളിൽ കൃഷ്ണന്റെ മുന്നിൽ വയ്ക്കുന്നു: "എന്റെ കൈകാലുകൾ തളരുന്നു, വായ വരളുന്നു, ഞാൻ വിറയ്ക്കുന്നു." ഒരു ഒഴികഴിവുമില്ല, ഒന്നും ഒളിക്കുന്നില്ല.

നാല് ലക്ഷണങ്ങൾ:

1. Gātrāṇi sīdanti — അവയവങ്ങൾ തളരുന്നു: ശ്രീധരൻ: kara-caraṇādīni sīdanti viśīryante — കൈകാലുകൾ മുതലായവ തകരുന്നതുപോലെ.
2. Mukhaṃ pariśuṣyati — വായ വരളുന്നു: ശ്രീധരൻ: nirdravī-bhavati — നനവ് ഇല്ലാതാകുന്നു. മധുസൂദനൻ "പരി" (പൂർണ്ണമായും) എന്ന ഉപസർഗ്ഗത്തിൽ ശ്രദ്ധിക്കുന്നു: ഇത് സാധാരണ ക്ഷീണം കൊണ്ടുള്ള വരൾച്ചയല്ല, അതിലും ഏറെ — ശോകത്തിന്റെ തീവ്രത കാണിക്കാൻ.
3. Vepathuḥ — വിറയൽ: ശ്രീധരൻ: kampaḥ.
4. Romaharṣaḥ — രോമാഞ്ചം: ശ്രീധരൻ: romāñcaḥ.

മധുസൂദനന്റെ ദാർശനികനിദാനം. ഈ ലക്ഷണങ്ങൾക്കു പിന്നിലെ ഒരു കാരണം മധുസൂദനൻ പറയുന്നു: തന്റെയും മറ്റുള്ളവരുടെയും ശരീരത്തിൽ "ഞാൻ", "എന്റേത്" എന്ന ഭാവം പുലർത്തുന്ന, ആത്മാവിനെ അറിയാത്ത (anātmavit) അർജുനൻ, യുദ്ധത്തിൽ ശരീരങ്ങൾ നശിക്കാനുള്ള സാധ്യത കണ്ട് മഹാശോകത്തിൽ വീണു. അതായത് ഈ ശോകത്തിന്റെ വേര് — ശരീരത്തെത്തന്നെ വ്യക്തിയായി കരുതുന്നതാണ്. രണ്ടാം അധ്യായത്തിൽ കൃഷ്ണന്റെ ആദ്യത്തെ വലിയ ഉപദേശം ഈ ബിന്ദുവിലായിരിക്കും: ആത്മാവ് ശരീരത്തിൽ നിന്ന് വേറിട്ടതും അവിനാശിയുമാണ് (2.11–2.30).

അർജുനന്റെ സത്യസന്ധത — ഒരു ഗുണം. സ്വന്തം ദൗർബല്യം വാക്കുകളിൽ പറയുന്നത് എളുപ്പമല്ല. അർജുനൻ കൃഷ്ണന്റെ മുന്നിൽ പൂർണ്ണമായും തുറന്നിരിക്കുന്നു. പല ആചാര്യന്മാരും ഇതിനെ ഒരു നല്ല ശിഷ്യന്റെ ആദ്യലക്ഷണമായി കാണുന്നു: തന്റെ അവസ്ഥ ഉള്ളതുപോലെ പറയുക. ഈ വ്യാഖ്യാനം ഞങ്ങളുടേതാണ്.