ഭഗവദ്ഗീത · Arjuna Vishada Yogaഅദ്ധ്യായം 1, ശ്ലോകം 7 (1.7)

"തു" — എന്നാൽ. മധുസൂദന സരസ്വതി ആഴമേറിയ ഒരു കാര്യം പറയുന്നു. "ശത്രുവിനെ നീ ഇത്രയധികം ഭയപ്പെടുന്നുവെങ്കിൽ എന്തുകൊണ്ട് സന്ധി (ഒത്തുതീർപ്പ്) ചെയ്തുകൂടാ?" എന്ന് ദ്രോണർ ചിന്തിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിൽ, ആ ചിന്തയെ തടയാനാണ് ദുര്യോധനൻ "തു" എന്ന് പറഞ്ഞ് തിരിയുന്നത്. മധുസൂദനന്റെ വാക്കുകളിൽ — "തു" എന്ന വാക്കുകൊണ്ട് അവൻ ഉള്ളിൽ ഉണ്ടായ ഭയത്തെ ഒളിപ്പിക്കുന്നു, തന്റെ ധൃഷ്ടത (ദുശ്ശാഠ്യം നിറഞ്ഞ ധൈര്യം) കാണിക്കുന്നു.

"ദ്വിജോത്തമ" — രണ്ട് അർത്ഥങ്ങൾ. ദ്രോണർ ജന്മം കൊണ്ട് ബ്രാഹ്മണനും ശസ്ത്രവിദ്യയുടെ ആചാര്യനുമായിരുന്നു. ദുര്യോധനൻ അദ്ദേഹത്തെ "ദ്വിജോത്തമൻ" (ബ്രാഹ്മണരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ) എന്ന് വിളിക്കുന്നു. മധുസൂദനൻ ഈ ഒരു വാക്കിന് രണ്ട് വായനകൾ നൽകുന്നു:

1. പ്രശംസയായി: ഗുരുവിനെ സ്തുതിച്ച് തന്റെ കാര്യത്തിന് അനുകൂലനാക്കുക.
2. ദുഷ്ട (വ്യംഗ്യ) വായന: "അങ്ങ് ബ്രാഹ്മണനാണല്ലോ — യുദ്ധത്തിൽ അങ്ങ് അത്ര സമർത്ഥനല്ല; അങ്ങ് മനസ്സുവച്ചില്ലെങ്കിലും ഭീഷ്മരെപ്പോലുള്ള ശ്രേഷ്ഠക്ഷത്രിയർ നമുക്കുണ്ട്, അതിനാൽ നമുക്ക് വലിയ നഷ്ടമുണ്ടാകില്ല."

രണ്ട് വായനകളും വാക്കിൽ സാധ്യമാണ്. മുൻശ്ലോകത്തിലെ (1.3) "തവ ശിഷ്യേണ ധീമതാ" എന്ന കുത്തുവാക്കിനു ശേഷം രണ്ടാമത്തെ വായനയും അസംഗതമായി തോന്നുന്നില്ല.

"സംജ്ഞാർത്ഥം" — അറിവിനായി. സ്വന്തം സൈന്യത്തിലെ സേനാപതികളെ ദ്രോണർക്ക് അറിയില്ലേ? തീർച്ചയായും അറിയാമായിരുന്നു. പിന്നെ ദുര്യോധനൻ എന്തിനാണ് പേരുകൾ എണ്ണുന്നത്? മധുസൂദനൻ ഇവിടെയും രണ്ട് കാര്യങ്ങൾ പറയുന്നു: (1) അസംഖ്യം യോദ്ധാക്കളിൽ ചിലരുടെ പേര് പറഞ്ഞ് ബാക്കിയുള്ളവരിലേക്ക് സൂചന നൽകുക — "ഞാൻ അങ്ങയോട് പുതിയതൊന്നും പറയുന്നില്ല"; (2) കുത്തുന്ന ഒരു കാര്യം — "അങ്ങയുടെ പ്രിയശിഷ്യരുടെ (പാണ്ഡവരുടെ) സൈന്യം കണ്ട് അങ്ങ് അത്രമേൽ സന്തോഷിച്ചുപോയി, സ്വന്തം വീരന്മാരെ മറന്നുപോകരുതല്ലോ — അതുകൊണ്ട് ഓർമ്മിപ്പിക്കുകയാണ്."

സംസാരരീതി: ദുര്യോധനന്റെ ഓരോ വാക്യത്തിനും രണ്ട് അടരുകളുണ്ട് — മുകളിൽ ആദരം, അടിയിൽ സമ്മർദ്ദം. സ്വന്തം ആശങ്ക സമ്മതിക്കാൻ കഴിയാത്ത, ആശങ്കയിൽ മുങ്ങിയ ഒരാളുടെ ഭാഷയാണിത്.