ഭഗവദ്ഗീത · Kshetra Kshetrajna Vibhaga Yogaഅദ്ധ്യായം 13, ശ്ലോകം 1 (13.1)

ശങ്കരാചാര്യർ. kṣatatrāṇāt, kṣayāt, kṣaraṇāt, kṣetravad vā asmin karmaphalaniṣpatteḥ kṣetram iti — എന്തുകൊണ്ട് ക്ഷേത്രം? ക്ഷതത്തിൽ (മുറിവിൽ) നിന്ന് രക്ഷിക്കുന്നതിനാൽ, ക്ഷയത്താൽ, ക്ഷരണത്താൽ (നാശത്താൽ), അല്ലെങ്കിൽ ഒരു വയലിലെന്നപോലെ ഇതിൽ കർമ്മത്തിന്റെ ഫലം വിളയുന്നതിനാൽ; āpādatalamastakaṃ jñānena viṣayīkaroti — കാൽപ്പാദം മുതൽ ശിരസ്സുവരെ ഇതിനെ ജ്ഞാനത്തിന്റെ വിഷയമാക്കുന്നവൻ ക്ഷേത്രജ്ഞൻ.

രാമാനുജാചാര്യർ. idaṃ śarīraṃ devaḥ aham, manuṣyaḥ aham, sthūlaḥ aham, kṛśaḥ aham iti ātmanā bhoktrā saha sāmānādhikaraṇyena pratīyamānaṃ — "ഞാൻ ദേവനാണ്, മനുഷ്യനാണ്, തടിച്ചവനാണ്, മെലിഞ്ഞവനാണ്" — ശരീരം ആത്മാവുമായി ഒന്നായി തോന്നുന്നു, എന്നാൽ bhoktuḥ ātmanaḥ arthāntarabhūtaṃ tasya bhogakṣetram — അത് ഭോക്താവായ ആത്മാവിൽ നിന്ന് വേറിട്ടതാണ്, അതിന്റെ ഭോഗക്ഷേത്രമാണ്.

ശ്രീധരസ്വാമി. അധ്യായത്തിന്റെ ഉദ്ദേശ്യം പറയുന്നു: 12.7-ൽ ഭഗവാൻ teṣām ahaṃ samuddhartā — ഞാൻ ഭക്തരെ ഉദ്ധരിക്കുന്നു — എന്ന് പറഞ്ഞിരുന്നു; na cātmajñānaṃ vinā saṃsārād uddharaṇaṃ saṃbhavati — ആത്മജ്ഞാനമില്ലാതെ സംസാരത്തിൽ നിന്നുള്ള ഉദ്ധാരണം സാധ്യമല്ല; അതിനാൽ prakṛtipuruṣavivekādhyāya ārabhyate — പ്രകൃതി-പുരുഷ വിവേകത്തിന്റെ അധ്യായം ആരംഭിക്കുന്നു. 7.4–7.5-ലെ രണ്ട് പ്രകൃതികളെയാണ് ഇവിടെ ക്ഷേത്രമെന്നും ക്ഷേത്രജ്ഞനെന്നും പറയുന്നത്.

മധുസൂദന സരസ്വതി. ഗീതയുടെ ഘടനയുടെ ഒരു രൂപരേഖ നൽകുന്നു: ആദ്യത്തെ ആറ് അധ്യായങ്ങൾ "ത്വം" (നീ — ജീവൻ) എന്നതിന്റെ അർത്ഥം, നടുവിലെ ആറ് "തത്" (അത് — ഈശ്വരൻ) എന്നതിന്റെ, അവസാനത്തെ ആറ് vākyārthaniṣṭhaḥ — ഇവ രണ്ടിന്റെയും ഐക്യത്തിന്റെ. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മംഗളാചരണവും പ്രസിദ്ധമാണ്: യോഗികൾ നിർഗുണജ്യോതിസ്സിനെ കണ്ടുകൊള്ളട്ടെ, asmākaṃ tu … kālindīpulinodare kim api yan nīlaṃ maho dhāvati — ഞങ്ങൾക്കാകട്ടെ, യമുനാതീരത്ത് ഓടിനടക്കുന്ന ആ നീലപ്രകാശം തന്നെയാകട്ടെ കണ്ണുകൾക്കുള്ള അത്ഭുതം.

മധ്വാചാര്യർ. pūrvoktajñānajñeyakṣetrapuruṣān piṇḍīkṛtya vivicya darśayati — മുമ്പ് പറഞ്ഞ ജ്ഞാനം, ജ്ഞേയം, ക്ഷേത്രം, പുരുഷൻ എന്നിവയെ ഒന്നിച്ചുചേർത്ത് വേർതിരിച്ച് കാണിക്കുന്നു.