ഭഗവദ്ഗീത · Gunatraya Vibhaga Yogaഅദ്ധ്യായം 14, ശ്ലോകം 8 (14.8)
മൂല സംസ്കൃതം · ശ്രീഭഗവാന്
തമസ്ത്വജ്ഞാനജം വിദ്ധി മോഹനം സര്വദേഹിനാമ്
പ്രമാദാലസ്യനിദ്രാഭിസ്തന്നിബധ്നാതി ഭാരത
॥ 14.8 ॥
tamastvajñānajaṃ viddhi mohanaṃ sarvadehinām
pramādālasyanidrābhistannibadhnāti bhārata
പരിഭാഷ
"ഹേ ഭാരതാ, തമസ്സിനെ അജ്ഞാനത്തിൽ നിന്ന് ജനിച്ചതും എല്ലാ പ്രാണികളെയും മോഹിപ്പിക്കുന്നതുമെന്ന് അറിയുക; അത് പ്രമാദം, ആലസ്യം, നിദ്ര എന്നിവയാൽ ബന്ധിക്കുന്നു."
ഭാവാർത്ഥം
ശങ്കരാചാര്യർ. mohanaṃ mohakaram avivekakaraṃ — മോഹവും അവിവേകവും ഉണ്ടാക്കുന്നത്; pramādālasyanidrābhiḥ.
രാമാനുജാചാര്യർ. jñānād anyad iha ajñānam abhipretam; jñānaṃ vastuyāthātmyāvabodhaḥ, tasmād anyat tadviparyayajñānaṃ — ഇവിടെ അജ്ഞാനം = ജ്ഞാനത്തിന്റെ അഭാവമല്ല, വിപരീതജ്ഞാനം (വസ്തുവിനെ തെറ്റായി മനസ്സിലാക്കൽ); moho viparyayajñānam.
ശ്രീധരസ്വാമി. മൂന്ന് വാക്കുകളുടെ ലളിതമായ നിർവ്വചനം: pramādo 'navadhānaṃ, ālasyam anudyamaḥ, nidrā cittasyāvasādo layaḥ — പ്രമാദം = അശ്രദ്ധ, ആലസ്യം = ഉദ്യമിക്കാതിരിക്കൽ, നിദ്ര = ചിത്തം തളർന്ന് ലയിച്ചുപോകൽ.
മധുസൂദന സരസ്വതി. "തു" എന്ന വാക്ക് sattvarajopekṣayā viśeṣadyotanārthaḥ — സത്ത്വരജസ്സുകളിൽ നിന്ന് തമസ്സിന്റെ വിശേഷത കാണിക്കുന്നു; തമസ്സ് ajñānād āvaraṇaśaktirūpāt — ആവരണശക്തിരൂപമായ അജ്ഞാനത്തിൽ നിന്ന്.
മധ്വാചാര്യർ. ajñānaṃ jāyate yatas tad ajñānajam — അജ്ഞാനം ജനിക്കുന്നത് എന്തിൽ നിന്നോ അത്; 14.17 പ്രമാണം.
AI-assisted draft translation — under review.