ഭഗവദ്ഗീത · Shraddhatraya Vibhaga Yogaഅദ്ധ്യായം 17, ശ്ലോകം 16 (17.16)
മൂല സംസ്കൃതം · ശ്രീഭഗവാന്
മനഃ പ്രസാദഃ സൌമ്യത്വം മൌനമാത്മവിനിഗ്രഹഃ
ഭാവസംശുദ്ധിരിത്യേതത് തപോ മാനസമുച്യതേ
॥ 17.16 ॥
manaḥ prasādaḥ saumyatvaṃ maunamātmavinigrahaḥ
bhāvasaṃśuddhirityetat tapo mānasamucyate
പരിഭാഷ
"മനസ്സിന്റെ പ്രസന്നത, സൗമ്യത, മൗനം, ആത്മസംയമം, ഭാവശുദ്ധി — ഇതിനെ മാനസിക തപസ്സ് എന്ന് പറയുന്നു."
ഭാവാർത്ഥം
ശങ്കരാചാര്യർ. manaḥprasādaḥ manasaḥ praśāntiḥ; maunaṃ vāṅniyamo 'pi manaḥsaṃyamapūrvako bhavati — വാക്കിന്റെ സംയമവും മനസ്സിന്റെ സംയമത്തിൽനിന്നാണ് വരുന്നത്.
ആചാര്യ രാമാനുജൻ. saumyatvaṃ manasaḥ pareṣām abhyudayaprāvaṇyam — സൗമ്യത = മറ്റുള്ളവരുടെ ഉന്നതിയിലേക്കുള്ള മനസ്സിന്റെ ചായ്വ്; manaḥprasādaḥ manasaḥ krodhādirahitatvam.
മധുസൂദന സരസ്വതി. സൗമ്യത = saumanasyaṃ sarvalokahitaiṣitvaṃ pratiṣiddhācintanaṃ ca — പ്രസന്നമായ മനസ്സ്, എല്ലാ ലോകങ്ങളുടെയും ഹിതം ആഗ്രഹിക്കൽ, നിഷിദ്ധമായവയെ ചിന്തിക്കാതിരിക്കൽ; ഭാവശുദ്ധി = kāmakrodhalobhādimalanivṛttiḥ — കാമ-ക്രോധ-ലോഭങ്ങളുടെ മാലിന്യം നീങ്ങൽ (16.21-മായി ബന്ധം).
ശ്രീധരസ്വാമി. bhāvasaṃśuddhir vyavahāre māyārāhityam — ഭാവശുദ്ധി = പെരുമാറ്റത്തിൽ കാപട്യമില്ലായ്മ; മൗനം = mananam.
മധ്വാചാര്യർ. മൗനം = mananaśīlatvam — മനനം ചെയ്യുന്ന സ്വഭാവം; സൗമ്യത = akrauryam.
AI-assisted draft translation — under review.