ഭഗവദ്ഗീത · Sankhya Yogaഅദ്ധ്യായം 2, ശ്ലോകം 19 (2.19)

രണ്ടു തെറ്റായ ധാരണകൾ. കൃഷ്ണൻ രണ്ടുതരം ആളുകളെക്കുറിച്ചു പറയുന്നു: (1) "ഞാൻ കൊല്ലുന്നവനാണ്" എന്നു ചിന്തിക്കുന്നവൻ, (2) "ഞാൻ / ഇവൻ കൊല്ലപ്പെട്ടു" എന്നു ചിന്തിക്കുന്നവൻ. ശങ്കരാചാര്യർ: ശരീരം കൊല്ലപ്പെടുന്നതുകൊണ്ട് ഇരുവരും ആത്മാവിനെ കൊല്ലുന്നവനായോ കൊല്ലപ്പെട്ടവനായോ കരുതുന്നു — ഇത് ആത്മസ്വരൂപത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അജ്ഞാനമാണ്.

"Nāyaṃ hanti na hanyate" — കൊല്ലുന്നില്ല, കൊല്ലപ്പെടുന്നില്ല. ആത്മാവ് (കൊല്ലലിന്റെ) കർത്താവുമല്ല, (കൊല്ലപ്പെടലിന്റെ) കർമ്മവുമല്ല.

പാരമ്പര്യങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള പ്രധാന വ്യത്യാസം:

• ശങ്കരാചാര്യർ: ആത്മാവ് avikriya (ക്രിയയില്ലാത്തത്) ആണ് — അതുകൊണ്ട് ഹനനക്രിയയുടെ കർത്താവുമല്ല, കർമ്മവുമല്ല. ശങ്കരൻ ഈ പ്രകരണത്തെ (2.19–2.21) വിദ്വാനുള്ള സർവ്വകർമ്മപ്രതിഷേധത്തിലേക്ക് — അതായത് ആത്മജ്ഞാനിക്ക് എല്ലാ കർമ്മങ്ങളുടെയും ത്യാഗത്തിലേക്ക് — കൊണ്ടുപോകുന്നു (2.21 കാണുക).
• രാമാനുജർ: ആത്മാവ് നിത്യമാണ്, അതുകൊണ്ട് അതിനു നാശമില്ല. രാമാനുജർ ഒരു സൂക്ഷ്മമായ കാര്യം പറയുന്നു: "hanti" എന്ന ധാതു ഇവിടെ ശരീരവിയോഗം വരുത്തുക എന്ന അർത്ഥമാണു നൽകുന്നത്. അതുകൊണ്ട് "na hiṃsyāt sarvā bhūtāni" ("ഒരു ജീവിയെയും ഹിംസിക്കരുത്") പോലുള്ള ശാസ്ത്രവാക്യത്തിന്റെ അർത്ഥം — ശാസ്ത്രവിധിക്കു വിരുദ്ധമായി ശരീരവിയോഗം വരുത്തരുത് എന്നാണ്. അതായത് രാമാനുജരുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ ഹിംസാനിഷേധം ഇല്ലാതാകുന്നില്ല; ആത്മാവിന്റെ നാശം അസാധ്യമാണെന്നു മാത്രം.

സന്ദർഭത്തിൽനിന്ന് അടർത്തിയെടുക്കുന്നതിന്റെ അപകടം. "Na hanti na hanyate" ചരിത്രത്തിൽ പലപ്പോഴും തെറ്റായി ഉദ്ധരിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് — ഏതു ഹിംസയെയും "യഥാർത്ഥത്തിൽ ഒന്നുമല്ല" എന്നു പറയാനുള്ള അനുവാദമാണിതെന്നപോലെ. പരമ്പരാഗതവ്യാഖ്യാനത്തിലും അങ്ങനെയല്ലെന്ന് രാമാനുജരുടെ വായന വ്യക്തമായി കാണിക്കുന്നു.