భగవద్గీత · Sankhya Yogaఅధ్యాయం 2, శ్లోకం 19 (2.19)
మూల సంస్కృతం · శ్రీభగవాన్
య ఏనం వేత్తి హన్తారం యశ్చైనం మన్యతే హతమ్
ఉభౌ తౌ న విజానీతో నాయం హన్తి న హన్యతే
॥ 2.19 ॥
ya enaṃ vetti hantāraṃ yaścainaṃ manyate hatam
ubhau tau na vijānīto nāyaṃ hanti na hanyate
అనువాదం
"దీన్ని (ఆత్మను) చంపేదిగా భావించేవాడు, దీన్ని చంపబడినదిగా భావించేవాడు — ఇద్దరూ (సత్యం) తెలియనివారే. ఇది చంపదు, చంపబడదు."
భావార్థం
రెండు తప్పుడు భావనలు. కృష్ణుడు రెండు రకాల వ్యక్తుల గురించి చెబుతాడు: (1) "నేను చంపేవాణ్ణి" అనుకునేవాడు, (2) "నేను / ఇది చంపబడింది" అనుకునేవాడు. శంకరాచార్యులు: ఇద్దరూ దేహం చంపబడటం వల్ల ఆత్మను చంపేదిగా గానీ చంపబడినదిగా గానీ భావిస్తారు — ఇది ఆత్మ స్వరూపం గురించిన అజ్ఞానం.
"Nāyaṃ hanti na hanyate" — చంపదు, చంపబడదు. ఆత్మ (చంపడానికి) కర్తా కాదు, (చంపబడటానికి) కర్మా కాదు.
సంప్రదాయాల మధ్య ముఖ్యమైన తేడా:
- శంకరాచార్యులు: ఆత్మ అవిక్రియ (క్రియ లేనిది) — కాబట్టి హనన క్రియకు కర్తా కాదు, కర్మా కాదు. శంకరులు ఈ ప్రకరణాన్ని (2.19–2.21) విద్వాంసుడికి సర్వకర్మ ప్రతిషేధం — అంటే ఆత్మజ్ఞానికి అన్ని కర్మల త్యాగం — వైపు తీసుకువెళతారు (2.21 చూడండి).
- రామానుజులు: ఆత్మ నిత్యం, కాబట్టి దానికి నాశనం లేదు. రామానుజులు ఒక సూక్ష్మమైన విషయం చెబుతారు: "hanti" ధాతువు ఇక్కడ దేహవియోగం కలిగించడం అనే అర్థాన్ని ఇస్తుంది. కాబట్టి "na hiṃsyāt sarvā bhūtāni" ("ఏ ప్రాణినీ హింసించకు") వంటి శాస్త్రవాక్యానికి అర్థం — శాస్త్రవిరుద్ధంగా దేహవియోగం కలిగించకు. అంటే రామానుజుల ప్రకారం హింసా నిషేధం రద్దు కాదు; కేవలం ఆత్మ నాశనం అసాధ్యం.
సందర్భం నుంచి వేరుచేయడంలోని ప్రమాదం. "Na hanti na hanyate" చరిత్రలో తరచుగా తప్పుగా ఉల్లేఖించబడింది — ఏ హింసనైనా "నిజానికి ఏమీ కాదు" అనడానికి ఇది అనుమతి అయినట్లు. సంప్రదాయ వ్యాఖ్యానంలో కూడా అలా లేదని రామానుజుల పఠనం స్పష్టంగా చూపిస్తుంది.
AI-assisted draft translation — under review.