ഭഗവദ്ഗീത · Sankhya Yogaഅദ്ധ്യായം 2, ശ്ലോകം 49 (2.49)
മൂല സംസ്കൃതം · ശ്രീഭഗവാന്
ദൂരേണ ഹ്യവരം കര്മ ബുദ്ധിയോഗാദ് ധനഞ്ജയ
ബുദ്ധൌ ശരണമന്വിച്ഛ കൃപണാഃ ഫലഹേതവഃ
॥ 2.49 ॥
dūreṇa hyavaraṃ karma buddhiyogād dhanañjaya
buddhau śaraṇamanviccha kṛpaṇāḥ phalahetavaḥ
പരിഭാഷ
"ഹേ ധനഞ്ജയാ! (ഫലത്തിനുവേണ്ടി ചെയ്യുന്ന) കർമ്മം ബുദ്ധിയോഗത്തേക്കാൾ വളരെ താഴ്ന്നതാണ്. അതുകൊണ്ട് (സമത്വ-)ബുദ്ധിയിൽ ശരണം തേടുക; ഫലത്തിനുവേണ്ടി കർമ്മം ചെയ്യുന്നവർ ദയനീയരാണ്."
ഭാവാർത്ഥം
"Buddhi-yoga" — തിരിച്ചറിവിന്റെ യോഗം. ശങ്കരാചാര്യർ: സമത്വബുദ്ധിയോടു കൂടിയ കർമ്മം. രാമാനുജർ: പ്രധാനഫലത്തിന്റെ (സ്വർഗ്ഗം മുതലായവയുടെ) ത്യാഗവും, അവാന്തരഫലത്തിന്റെ (ജയം മുതലായവയുടെ) സിദ്ധ്യസിദ്ധികളിൽ സമതയും ഉള്ള ബുദ്ധിയോഗം.
രണ്ടു കർമ്മങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള വലിയ വ്യത്യാസം. പുറമേ രണ്ടു കർമ്മങ്ങളും ഒരുപോലെ തോന്നാം — അതേ യുദ്ധം, അതേ ജോലി. വ്യത്യാസം ബുദ്ധിയിലാണ് (ഉള്ളിലെ തിരിച്ചറിവിൽ). രാമാനുജർ: ബുദ്ധിയോഗത്തോടു കൂടിയ കർമ്മം എല്ലാ സാംസാരികദുഃഖങ്ങളും അകറ്റി മോക്ഷം നൽകുന്നു; മറ്റേ കർമ്മം അപരിമിതമായ ദുഃഖരൂപമായ സംസാരവും.
"Kṛpaṇāḥ phala-hetavaḥ" — ഫലത്തിനുവേണ്ടി ചെയ്യുന്നവർ ദയനീയർ. ശങ്കരാചാര്യർ ഇവിടെ ബൃഹദാരണ്യകോപനിഷത്തിലെ (3.8.10) വാക്യം ഉദ്ധരിക്കുന്നു: "yo vā etad akṣaraṃ gārgy aviditvā asmāl lokāt praiti sa kṛpaṇaḥ" — "ഹേ ഗാർഗ്ഗീ, ഈ അക്ഷരത്തെ (അവിനാശിയെ) അറിയാതെ ഈ ലോകത്തിൽനിന്നു പോകുന്നവൻ കൃപണനാണ് (ദയനീയനാണ്)." 2.7-ൽ അർജുനൻ തന്നെക്കുറിച്ചു പറഞ്ഞ അതേ "കൃപണ"മാണിത് (kārpaṇya-doṣa).
"Buddhau śaraṇam anviccha" — ബുദ്ധിയിൽ ശരണം തേടുക. രാമാനുജർ: śaraṇa = vāsa-sthāna — ഈ ബുദ്ധിയിൽത്തന്നെ വസിക്കുക. ശങ്കരാചാര്യർ: യോഗബുദ്ധിയിലോ അതിൽനിന്നു പാകമാകുന്ന സാംഖ്യബുദ്ധിയിലോ ശരണം തേടുക — പരമാർത്ഥജ്ഞാനത്തെ ആശ്രയമാക്കുക.
AI-assisted draft translation — under review.