ഭഗവദ്ഗീത · Sankhya Yogaഅദ്ധ്യായം 2, ശ്ലോകം 50 (2.50)

പുണ്യവും ബന്ധനമോ? ബുദ്ധിയുക്തനായവൻ രണ്ടും — സുകൃതവും (പുണ്യം) ദുഷ്കൃതവും (പാപം) — ഉപേക്ഷിക്കുന്നുവെന്ന് ശ്ലോകം പറയുന്നു. പുണ്യവും എന്തിന്? കാരണം പുണ്യവും ഫലം നൽകുന്നു (സ്വർഗ്ഗം, സുഖം), ഫലം വീണ്ടും പുതിയ ജന്മത്തിനും ബന്ധനത്തിനും കാരണമാകുന്നു — "സ്വർണ്ണച്ചങ്ങലയും ചങ്ങലതന്നെ". ശങ്കരാചാര്യർ: സത്ത്വശുദ്ധിയിലൂടെയും ജ്ഞാനപ്രാപ്തിയിലൂടെയും പുണ്യപാപങ്ങൾ വിട്ടുപോകുന്നു. രാമാനുജർ: അനാദികാലം മുതൽ സഞ്ചിതമായ, അനന്തമായ, ബന്ധനകാരണമായ പുണ്യപാപങ്ങൾ.

"Yogaḥ karmasu kauśalam" — കർമ്മത്തിലെ കൗശലംതന്നെ യോഗം. ഇത് ഗീതയിലെ വളരെ പ്രസിദ്ധമായ വാക്യമാണ് (ഇന്നു പല സ്ഥാപനങ്ങളുടെയും ആപ്തവാക്യവും). എന്നാൽ "കൗശലം" എന്നതിന്റെ അർത്ഥം "നൈപുണ്യം / കാര്യക്ഷമത" മാത്രമല്ല:

• ശങ്കരാചാര്യർ: സ്വധർമ്മകർമ്മങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടവന് സിദ്ധ്യസിദ്ധികളിലുള്ള സമത്വബുദ്ധി, ഈശ്വരാർപ്പിതമായ ചിത്തത്തോടെ — ഇതാണ് കൗശലം; ഇതിലൂടെ സ്വഭാവേന ബന്ധനം നൽകുന്ന കർമ്മങ്ങൾ പോലും സമത്വബുദ്ധിയാൽ തങ്ങളുടെ ബന്ധനസ്വഭാവം ഉപേക്ഷിക്കുന്നു. അതായത് കൗശലം = കർമ്മത്തെ ബന്ധനരഹിതമാക്കുന്ന കല.
• രാമാനുജർ: കർമ്മം ചെയ്തുകൊണ്ടുള്ള ഈ ബുദ്ധിയോഗം കൗശലമാണ് — അതിസാമർത്ഥ്യം (വളരെ വലിയ കഴിവ്) — അതായത് ഈ ബുദ്ധിയോഗം ഏറെ പരിശീലിച്ച സാമർത്ഥ്യത്താൽ ലഭിക്കുന്നതാണ്.

ഇന്നത്തെ അർത്ഥം. "പ്രവൃത്തിയിലെ നൈപുണ്യം" എന്ന ആധുനികാർത്ഥവും — ജോലി നന്നായി ചെയ്യുക — ഇതിൽ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു; എന്നാൽ ഗീതയുടെ ആഴമേറിയ അർത്ഥം ഇതാണ്: ജോലി നിങ്ങളെ ബന്ധിക്കാത്ത വിധത്തിൽ ചെയ്യുക.