ଭଗବଦ୍ ଗୀତା · Sankhya Yogaଅଧ୍ୟାୟ 2, ଶ୍ଳୋକ 50 (2.50)

ପୁଣ୍ୟ ମଧ୍ୟ ବନ୍ଧନ? ଶ୍ଳୋକ କହେ ବୁଦ୍ଧିଯୁକ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତି ଦୁଇଟି — ସୁକୃତ (ପୁଣ୍ୟ) ଓ ଦୁଷ୍କୃତ (ପାପ) — ଛାଡ଼ିଦିଏ। ପୁଣ୍ୟ ମଧ୍ୟ କାହିଁକି? କାରଣ ପୁଣ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଫଳ ଦିଏ (ସ୍ୱର୍ଗ, ସୁଖ), ଏବଂ ଫଳ ପୁଣି ନୂଆ ଜନ୍ମ/ବନ୍ଧନର କାରଣ ହୁଏ — "ସୁନାର ଶିକୁଳି ମଧ୍ୟ ଶିକୁଳି"। ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟ: ସତ୍ତ୍ୱଶୁଦ୍ଧି ଓ ଜ୍ଞାନପ୍ରାପ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପୁଣ୍ୟ-ପାପ ଛାଡ଼ିଯାଏ। ରାମାନୁଜ: ଅନାଦି କାଳରୁ ସଞ୍ଚିତ, ଅନନ୍ତ, ବନ୍ଧନର କାରଣ ପୁଣ୍ୟ-ପାପ।

"Yogaḥ karmasu kauśalam" — କର୍ମରେ କୌଶଳ ହିଁ ଯୋଗ. ଏହା ଗୀତାର ବହୁତ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବାକ୍ୟ (ଆଜି ଅନେକ ସଂସ୍ଥାର ଆଦର୍ଶବାକ୍ୟ ମଧ୍ୟ)। କିନ୍ତୁ "କୌଶଳ"ର ଅର୍ଥ କେବଳ "ଦକ୍ଷତା / ପାରଦର୍ଶିତା" (skill / efficiency) ନୁହେଁ:

• ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟ: କୌଶଳ ହେଲା ସ୍ୱଧର୍ମର କର୍ମରେ ଲାଗିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିର ସିଦ୍ଧି-ଅସିଦ୍ଧିରେ ସମତାବୁଦ୍ଧି, ଈଶ୍ୱରାର୍ପିତ ଚିତ୍ତ ସହିତ — ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱଭାବତଃ ବନ୍ଧନ ଦେଉଥିବା କର୍ମ ମଧ୍ୟ ସମତାବୁଦ୍ଧିରେ ନିଜର ବନ୍ଧନ-ସ୍ୱଭାବ ଛାଡ଼ିଦିଏ। ଅର୍ଥାତ୍ କୌଶଳ = କର୍ମକୁ ବନ୍ଧନରହିତ କରିବାର କଳା।
• ରାମାନୁଜ: କର୍ମ କରିବା ସମୟରେ ଏହି ବୁଦ୍ଧିଯୋଗ କୌଶଳ — ଅତି-ସାମର୍ଥ୍ୟ (ବହୁତ ବଡ଼ କ୍ଷମତା) — ଅର୍ଥାତ୍ ଏହି ବୁଦ୍ଧିଯୋଗ ବହୁତ ସାଧିତ ସାମର୍ଥ୍ୟରୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

ଆଜିର ଅର୍ଥ. "କର୍ମରେ ଦକ୍ଷତା" (skill in action)ର ଆଧୁନିକ ଅର୍ଥ — କାମକୁ ଭଲ ଭାବେ କରିବା — ମଧ୍ୟ ଏଥିରେ ସମାହିତ; କିନ୍ତୁ ଗୀତାର ଗଭୀର ଅର୍ଥ ହେଲା: କାମ ଏପରି କରିବା ଯେ ତାହା ଆପଣଙ୍କୁ ନ ବାନ୍ଧେ।