ഭഗവദ്ഗീത · Sankhya Yogaഅദ്ധ്യായം 2, ശ്ലോകം 58 (2.58)

ആമയുടെ ഉപമ. അപകടം കാണുമ്പോൾത്തന്നെ ആമ തലയും കാലുകളും തോടിനുള്ളിലേക്കു വലിക്കുന്നു; അപകടം പോയാൽ വീണ്ടും പുറത്തേക്കിടുന്നു. ശങ്കരാചാര്യർ: yathā kūrmaḥ bhayāt svāny aṅgāni upasaṃharati — ആമ ഭയംകൊണ്ടു തന്റെ അവയവങ്ങൾ ഉൾവലിക്കുന്നതുപോലെ, ജ്ഞാനനിഷ്ഠയിൽ ഏർപ്പെട്ട സാധകൻ ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ എല്ലാ വിഷയങ്ങളിൽനിന്നും ഉൾവലിക്കുന്നു.

ഈ ഉപമയിൽ ഒരു സൂക്ഷ്മമായ കാര്യമുണ്ട്: ആമയുടെ അവയവങ്ങൾ നശിക്കുന്നില്ല, അവ അതിന്റെ വശത്താണ് — വേണ്ടപ്പോൾ ഉൾവലിക്കാം, വേണ്ടപ്പോൾ പുറത്തിടാം.

രാമാനുജർ — സമയത്തിന്റെ പ്രാധാന്യം. ആചാര്യ രാമാനുജർ: yadā indriyāṇi indriyārthān spraṣṭum udyuktāni tadā eva — ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ വിഷയങ്ങളെ സ്പർശിക്കാൻ ഒരുങ്ങുന്ന ഉടനെ, ആ നിമിഷത്തിൽത്തന്നെ അവയെ ഉൾവലിച്ച് മനസ്സിനെ ആത്മാവിൽ സ്ഥാപിക്കുക. അതായത് വൈകിയല്ല — തുടക്കത്തിൽത്തന്നെ.

നാലു പടികളുടെ സാരം (രാമാനുജർ): ഇതു നാലാമത്തേതും ഏറ്റവും ആദ്യത്തേതുമായ പടിയാണ്. രാമാനുജർ ഇവിടെ പറയുന്നു: evaṃ caturvidhā jñāna-niṣṭhā pūrva-pūrvottarottara-niṣpādyā — 2.55 മുതൽ 2.58 വരെ നാലുതരം ജ്ഞാനനിഷ്ഠ, അതിൽ ഓരോ ഉയർന്ന അവസ്ഥയും താഴെയുള്ളതിൽനിന്നു സിദ്ധിക്കുന്നു.