ഭഗവദ്ഗീത · Sankhya Yogaഅദ്ധ്യായം 2, ശ്ലോകം 62 (2.62)

പതനത്തിന്റെ കോവണി (ഒന്നാം ഭാഗം):

1. ധ്യാനം — വിഷയത്തെക്കുറിച്ചു ചിന്തിക്കൽ. ശങ്കരാചാര്യർ: viṣaya-viśeṣān ālocayataḥ — വിഷയങ്ങളുടെ സവിശേഷഗുണങ്ങളെ വീണ്ടും വീണ്ടും നോക്കലും ചിന്തിക്കലും.
2. സംഗം — ശങ്കരാചാര്യർ: āsaktiḥ prītiḥ — ആസക്തി, പ്രീതി.
3. കാമം — ശങ്കരാചാര്യർ: tṛṣṇā — ദാഹം. രാമാനുജർ കൃത്യമായ ഒരു നിർവ്വചനം നൽകുന്നു: kāmo nāma saṅgasya vipāka-daśā — കാമം സംഗത്തിന്റെ പാകമായ അവസ്ഥയാണ്; puruṣo yāṃ daśām āpanno viṣayān abhuktvā sthātuṃ na śaknoti — വിഷയം അനുഭവിക്കാതെ ഇരിക്കാൻതന്നെ കഴിയാത്ത അവസ്ഥ.
4. ക്രോധം — ശങ്കരാചാര്യർ: kutaścit pratihatāt — കാമം ഏതെങ്കിലും കാരണത്താൽ തടയപ്പെടുമ്പോൾ. രാമാനുജർ: കാമം ഉണ്ടായിരിക്കുന്നു, വിഷയം അടുത്തില്ല — അപ്പോൾ അടുത്തുള്ളവരോടു കോപം: ebhiḥ asmad-iṣṭaṃ vihatam — "ഇവർ എന്റെ ആഗ്രഹത്തിനു തടസ്സം നിന്നു!"

തുടക്കം എവിടെനിന്ന്? രാമാനുജർ ഗൗരവമുള്ള ഒരു കാര്യം പറയുന്നു: വിഷയരാഗം നീക്കാത്തവനും ഭഗവാനിൽ മനസ്സുറപ്പിക്കാത്തവനും ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ തടഞ്ഞുവച്ചിരുന്നാലും, anādi-pāpa-vāsanayā viṣaya-dhyānam avarjanīyam — അനാദിയായ വാസനകൾ കാരണം വിഷയചിന്തനം തടയുക പ്രയാസമാണ്; ചിന്തനത്താൽ സംഗം അതിപ്രവൃദ്ധമാകുന്നു (വളരെ വർദ്ധിക്കുന്നു).

അതായത് തുടക്കം ഒരു ചിന്തയിൽനിന്നാണ് — ഏതെങ്കിലും പ്രവൃത്തിക്കു മുമ്പുതന്നെ.