ഭഗവദ്ഗീത · Karma Yogaഅദ്ധ്യായം 3, ശ്ലോകം 33 (3.33)

സ്വഭാവത്തിന്റെ ശക്തി. ഈ ശ്ലോകം മനുഷ്യസ്വഭാവത്തിന്റെ യാഥാർത്ഥ്യബോധമുള്ള ഒരു വിവരണമാണ് — സംസ്കാരങ്ങളും ശീലങ്ങളും ആഴമുള്ളവയാണ്, വെറുതെ "വേണ്ട" എന്ന് പറഞ്ഞതുകൊണ്ട് അവ മാറുന്നില്ല.

ശങ്കരാചാര്യർ — ഒപ്പം ഒരു വലിയ ചോദ്യവും. പ്രകൃതി = ഈ ജന്മത്തിൽ പ്രകടമാകുന്ന മുൻകാല പുണ്യപാപങ്ങളുടെ സംസ്കാരങ്ങൾ; jñānavān api … kiṃ punar mūrkhaḥ — ജ്ഞാനിയും അതനുസരിച്ച് ചലിക്കുന്നു, മൂഢന്റെ കാര്യം പിന്നെ പറയാനുണ്ടോ. Nigrahaḥ niṣedha-rūpaḥ kiṃ kariṣyati mama vā anyasya vā — നിഷേധരൂപമായ നിഗ്രഹം, എന്റേതായാലും മറ്റാരുടേതായാലും, എന്തു ചെയ്യും? തുടർന്ന് ശങ്കരൻ സ്വയം ഒരു സംശയം ഉന്നയിക്കുന്നു: എല്ലാവരും പ്രകൃതിയനുസരിച്ചുതന്നെ ചലിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, puruṣakāra-ത്തിന് (വ്യക്തിയുടെ പ്രയത്നം, സ്വതന്ത്രേച്ഛ) ഒരു മേഖലയും ബാക്കിയില്ലാതാകുമോ, ശാസ്ത്രം വ്യർത്ഥമാകുമോ? ഇതിനുള്ള ഉത്തരമാണ് അടുത്ത ശ്ലോകം (3.34).

രാമാനുജാചാര്യർ: പ്രകൃതിയിൽ നിന്ന് വേറിട്ട ആത്മസ്വരൂപത്തെ എപ്പോഴും ചിന്തിക്കുക എന്ന് ശാസ്ത്രങ്ങൾ പറയുന്നു — ഇത് അറിഞ്ഞിട്ടും ജ്ഞാനി സ്വന്തം പ്രകൃതി, അതായത് prācīna-vāsanā അനുസരിച്ച് പ്രാകൃതവിഷയങ്ങളിൽത്തന്നെ ചേഷ്ടിക്കുന്നു. അനാദിവാസനയെ പിന്തുടരുന്ന പ്രാണികളുടെമേൽ śāstra-kṛto nigrahaḥ — ശാസ്ത്രം ചെയ്യുന്ന നിഷേധം — എന്തു ചെയ്യും? രാമാനുജനെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം ഇത് ജ്ഞാനയോഗത്തിന്റെ പ്രയാസത്തിനുള്ള തെളിവാണ് — അതിനാൽ കർമ്മയോഗം.