भगवद्गीता · Vishvarupa Darshana Yogaअध्याय 11, श्लोक 8 (11.8)
मूळ संस्कृत · श्रीभगवान्
न तु मां शक्यसे द्रष्टुमनेनैव स्वचक्षुषा
दिव्यं ददामि ते चक्षुः पश्य मे योगमैश्वरम्
॥ 11.8 ॥
na tu māṃ śakyase draṣṭumanenaiva svacakṣuṣā
divyaṃ dadāmi te cakṣuḥ paśya me yogamaiśvaram
अनुवाद
"पण तू मला तुझ्या या डोळ्यांनी पाहू शकणार नाहीस. मी तुला दिव्य दृष्टी देतो — माझा ईश्वरी योग पाहा."
भावार्थ
शंकराचार्य. na tu māṃ viśvarūpadharaṃ śakyase draṣṭum anenaiva prākṛtena svacakṣuṣā; yena tu śakyase draṣṭuṃ divyena, tat divyaṃ dadāmi te tubhyaṃ cakṣuḥ; aiśvaraṃ yogaṃ yogaśaktyatiśayam ity arthaḥ.
आचार्य रामानुज. niyamitaparimitavastugrāhiṇā prākṛtena svacakṣuṣā — मर्यादित वस्तूच ग्रहण करणाऱ्या प्राकृत डोळ्यांनी; tava divyam aprākṛtaṃ maddarśanasādhanaṃ cakṣuḥ dadāmi; mama anantajñānādiyogam anantavibhūtiyogaṃ ca paśya.
श्रीधर स्वामी. anenaiva tu svīyena carmacakṣuṣā māṃ draṣṭuṃ na śakyase — तुझ्या या चामड्याच्या डोळ्यांनी तू मला पाहू शकणार नाहीस; divyam alaukikaṃ jñānātmakaṃ cakṣus — दिव्य, अलौकिक, ज्ञानरूप डोळा देतो. आणि "योग" = aghaṭitaghaṭanāsāmarthyaṃ — अशक्य ते शक्य करण्याची शक्ती.
मधुसूदन सरस्वती. "प्राकृत डोळा" = svabhāvasiddhena cakṣuṣā — स्वाभाविक डोळा; आणि पाठभेदाचीही चर्चा करतात (śakṣyasa iti pāṭhe — "शक्ष्यसे" असा पाठ असल्यास अर्थ: समर्थ होणार नाहीस).
वेदांत देशिक (रामानुजांची परंपरा). रामानुजांच्या "नियमित-परिमित वस्तू ग्रहण करणारा डोळा" याचा अर्थ समजावतात — साधारण डोळा मर्यादितालाच पाहतो, असीमाला नाही.
AI-assisted draft translation — under review.