भगवद्गीता · Bhakti Yogaअध्याय 12, श्लोक 12 (12.12)
मूळ संस्कृत · श्रीभगवान्
श्रेयो हि ज्ञानमभ्यासाज्ज्ञानाद् ध्यानं विशिष्यते
ध्यानात् कर्मफलत्यागस्त्यागाच्छान्तिरनन्तरम्
॥ 12.12 ॥
śreyo hi jñānamabhyāsājjñānād dhyānaṃ viśiṣyate
dhyānāt karmaphalatyāgastyāgācchāntiranantaram
अनुवाद
"अभ्यासापेक्षा ज्ञान श्रेष्ठ आहे, ज्ञानापेक्षा ध्यान विशेष आहे, ध्यानापेक्षा कर्मफलाचा त्याग — आणि त्यागाने तत्काळ शांती मिळते."
भावार्थ
शंकराचार्य — स्तुतीच्या रूपात. jñānam … avivekapūrvakāt abhyāsāt — अविवेकयुक्त अभ्यासापेक्षा ज्ञान श्रेष्ठ; jñānapūrvakaṃ dhyānam; śāntiḥ … anantaram eva syāt, na tu kālāntaram apekṣate; आणि गुरुकिल्ली: sarvakarmaphalatyāgaḥ stūyate — इथे फलत्यागाची स्तुती (प्रशंसा) आहे, prarocanārthā — प्रोत्साहनासाठी; कारण sarvakāmatyāgasāmānya — सर्व कामनांच्या त्यागाशी त्याचे साम्य आहे.
आचार्य रामानुज — व्यावहारिक क्रम. atyarthaprītivirahitāt karkaśarūpāt smṛtyabhyāsāt — प्रेमरहित, कठोर स्मृती-अभ्यासापेक्षा आत्मज्ञान बरे; अपूर्ण ज्ञानापेक्षा ध्यान; अपूर्ण ध्यानापेक्षा फलत्यागासह केलेले कर्म; anabhisaṃhitaphalād anuṣṭhitāt karmaṇaḥ anantaram eva nirastapāpatayā manasaḥ śāntiḥ bhaviṣyati — फळाच्या इच्छेशिवाय केलेल्या कर्माने तत्काळ पाप नष्ट होऊन मन शांत; मग ध्यान → ज्ञान → साक्षात्कार → parā bhakti.
श्रीधर स्वामी. क्रम: samyagjñānarahitād abhyāsāt … jñānaṃ śreṣṭhaṃ, मग ध्यान, मग फलत्याग — tasmād evaṃbhūtāt karmaphalatyāgāt … samanantaram eva saṃsāraśāntir bhavati — अशा फलत्यागाने तत्काळ संसाराची शांती.
मधुसूदन सरस्वती. फलत्यागाला उपनिषदातील sarvakāmatyāga शी जोडतात — yadā sarve pramucyante kāmā ye 'sya hṛdi śritāḥ — जेव्हा हृदयातील सर्व कामना सुटतात; आणि शांती anantaraṃ avyavadhānena na tu kālāntaram apekṣate — विलंब न होता.
मध्वाचार्य. सावध करतात: dhyānāt karmaphalatyāgaḥ iti tu stutiḥ — ध्यानापेक्षा फलत्यागाला श्रेष्ठ म्हणणे ही स्तुती आहे; वास्तविक dhyānayuktatyāga eva cātroktaḥ — ध्यानासह केलेला त्यागच इथे सांगितला आहे.
AI-assisted draft translation — under review.