भगवद्गीता · Daivasura Sampad Vibhaga Yogaअध्याय 16, श्लोक 4 (16.4)
मूळ संस्कृत · श्रीभगवान्
दम्भो दर्पोऽभिमानश्च क्रोधः पारुष्यमेव च
अज्ञानं चाभिजातस्य पार्थ सम्पदमासुरीम्
॥ 16.4 ॥
dambho darpo'bhimānaśca krodhaḥ pāruṣyameva ca
ajñānaṃ cābhijātasya pārtha sampadamāsurīm
अनुवाद
"हे पार्था, दंभ, दर्प, अभिमान, क्रोध, कठोरता आणि अज्ञान — ही आसुरी संपत्ती घेऊन जन्मलेल्या व्यक्तीची लक्षणे आहेत."
भावार्थ
शंकराचार्य. dambhaḥ dharmadhvajitvam — धर्माचा झेंडा मिरवणे (दिखावा); darpaḥ vidyādhanasvajanādinimittaḥ utsekaḥ — विद्या, धन, आप्तजन यांमुळे येणारा गर्व; पारुष्याचे उदाहरण: kāṇam cakṣuṣmān virūpam rūpavān hīnābhijanam uttamābhijanaḥ — डोळस माणसाने काण्याला, रूपवानाने कुरूपाला, "उच्च कुळा"तील माणसाने "खालच्या कुळा"तील माणसाला टोमणे मारणे.
आचार्य रामानुज. dambhaḥ dhārmikatvakhyāpanāya dharmānuṣṭhānam — धार्मिक दिसण्यासाठी धर्माचरण करणे; asurā bhagavadājñātivṛttiśīlāḥ — असुर = भगवंताच्या आज्ञेचे उल्लंघन करण्याचा स्वभाव असलेले.
श्रीधर स्वामी. āsurīm ity upalakṣaṇam — "आसुरी" हे उपलक्षण आहे (राक्षसीही यातच येते); दंभ = dharmadhvajitvam; दर्प = dhanavidyādinimittaś cittasyotsekaḥ.
मधुसूदन सरस्वती. अतिमानावर शतपथ ब्राह्मणातील कथा: tato 'surā atimānenaiva … parābabhūvuḥ — असुर अतिमानामुळेच हरले; tasmān nātimanyeta parābhavasya hy etan mukham — म्हणून अतिमान करू नका, हे पराभवाचे तोंड आहे. दर्प = mahadavadhīraṇāhetuḥ — मोठ्यांचा अनादर करायला लावणारा गर्व.
AI-assisted draft translation — under review.